Doktryna obronna w randze ustawy: po co przenosić strategię z gabinetu do Sejmu

Obowiązująca Strategia Bezpieczeństwa Narodowego weszła w życie 12 maja 2020 roku jednym podpisem: prezydent Andrzej Duda zatwierdził ją postanowieniem, a dokument z 2014 roku został nią zastąpiony (komunikat MSWiA).

Razem uważa, że fundament polityki obronnej nie powinien wisieć na akcie, który następna władza może równie szybko podmienić. Stąd postulat ustanowienia Doktryny Obronnej Polski w randze ustawy — przyjętej „w drodze demokratycznej debaty sejmowej” i określającej, jakich sił i środków państwo planuje użyć wobec zagrożeń o charakterze konwencjonalnym, hybrydowym, cyfrowym oraz dezinformacyjnym (stanowisko Razem ws. obronności, 2023).

Strategia do wymiany przy każdej zmianie władzy

Formalna kruchość obecnego modelu jest dobrze widoczna w metryce samego dokumentu. Strategię z 2020 roku zatwierdzono postanowieniem prezydenta wydanym na wniosek premiera — czyli aktem, którego przygotowanie i podpisanie odbywa się w całości wewnątrz władzy wykonawczej. Rejestr aktów prawnych odnotowuje przy tym, że podstawa prawna tego postanowienia została uchylona w kwietniu 2022 roku wraz z reformą przepisów o obronności: w rejestrze samo postanowienie ma dziś status „nieobowiązujące – uchylona podstawa prawna”, a mimo to państwo wciąż posługuje się strategią z 2020 roku — i nikt nie musiał tego stanu ani zauważyć, ani naprawić, bo żadna procedura parlamentarna go nie dotyka.

Stanowisko z 2023 roku ocenia to ostro: kolejne rządy „zastrzegały sobie prawo do gwałtownych i daleko idących zmian – w naszej opinii częściej podyktowanych chęcią zaznaczenia swojej odmienności od poprzedników, niż rzeczywistym interesem i potrzebami obronnymi kraju”. Reformy i plany modernizacji były ogłaszane i unieważniane przez następujących po sobie ministrów, a każda ekipa zaczynała planowanie od nowa. W dziedzinie, w której inwestycje i szkolenie liczy się w dekadach, taki rytm pracy oznacza, że państwo permanentnie znajduje się na etapie wstępnym.

Ustawa, czyli spór rozstrzygany przed głosowaniem

Przeniesienie doktryny do ustawy zmienia mechanikę jej powstawania i trwania. Ustawę poprzedza jawna debata parlamentarna, w której każda siła polityczna musi ujawnić swoje stanowisko i zagłosować; zmiana wymaga przejścia tej samej drogi jeszcze raz, z nową większością i nowym uzasadnieniem. Razem chce w ten sposób „określić jasno, jak Polska rozumie swoje interesy strategiczne, co określa jako zagrożenie i jak zamierza na nie odpowiadać” — a samo ustanowienie doktryny w randze ustawy ma tworzyć „pole do porozumienia ponad podziałami politycznymi” i ustabilizować politykę obronną (stanowisko, 2023).

Za tym wyborem stoi jeszcze jedno założenie stanowiska: w sytuacji kryzysowej „należy działać, a nie zagłębiać się w polityczne spory o tym, jakie kroki będą najodpowiedniejsze”. Spór o kierunki polityki obronnej jest w demokracji nieunikniony i potrzebny — chodzi o to, by odbył się zawczasu, w Sejmie, a nie w pierwszych godzinach kryzysu, gdy elementem wielu współczesnych zagrożeń będą (jak zauważa stanowisko) intensywne działania dezinformacyjne pogłębiające podziały. O tym, jak państwo ma bronić się przed wojną informacyjną, piszemy szerzej w dziale Służby i dezinformacja.

Ostrzeżenie adresowane na zewnątrz

Doktryna uchwalona przez parlament ma też funkcję sygnalną, skierowaną poza granice kraju. Stanowisko przewiduje, że doktryna „będzie stanowiła jasny komunikat dla państw wrogich – ostrzegający o konkretnych konsekwencjach, z jakimi muszą się liczyć w przypadku działań zagrażających Polsce i jej kluczowym interesom”. Odstraszanie działa wtedy, gdy przeciwnik wie, że deklarowana odpowiedź przetrwa wybory. Zobowiązanie zapisane w ustawie, za którym stoi głosowanie parlamentu, waży więcej niż dokument, który można wycofać postanowieniem. Dlatego doktryna ma z góry określać reakcję na pełne spektrum zagrożeń: konwencjonalnych, hybrydowych, cyfrowych i dezinformacyjnych — dokładnie w tym katalogu, który deklaracja programowa z 2025 roku przenosi do zobowiązań wyborczych.

Co proponuje Razem

Wprowadzimy ustawę o Polskiej Doktrynie Obronnej, która długofalowo określi, jakie siły i środki powinny zostać wykorzystane wobec zagrożeń o charakterze konwencjonalnym, hybrydowym, cyfrowym oraz dezinformacyjnym.— Partia Razem, deklaracja programowa 2025 — „Odporne społeczeństwo, bezpieczna Polska” (pkt 1), partiarazem.pl

Doktryna Obronna Polski w randze ustawy — przyjęta w drodze demokratycznej debaty sejmowej, jako pole porozumienia ponad podziałami (stanowisko 2023).
Odpowiedź na cztery typy zagrożeń — konwencjonalne, hybrydowe, cyfrowe i dezinformacyjne, określona długofalowo (deklaracja 2025, pkt 1).
Stabilizacja polityki obronnej — koniec cyklu, w którym każdy rząd unieważnia plany poprzedników (stanowisko 2023).
Jasny komunikat dla państw wrogich o konkretnych konsekwencjach działań zagrażających Polsce (stanowisko 2023).

Doktryna wyznacza ramy. Odporność państwa wymaga jednak także zasobów, które w kryzysie da się realnie uruchomić. O tym, w jakim stanie są dziś polskie zapasy na czarną godzinę, piszemy w tekście o odbudowie rezerw strategicznych.