Przemysl-Zbrojeniowy | Bezpieczna Polska Razem

W polskich wydatkach obronnych prawie nie ma badań

Thu, 09 Jul 2026 09:00:00 +0200

W deklaracji programowej z 2025 roku Razem zapisało jedno zdanie, które ustawia cały stosunek partii do modernizacji armii: „Zwiększymy udział badań i rozwoju w wydatkach obronnych Polski" (deklaracja programowa 2025, rozdz. „Odporne społeczeństwo, bezpieczna Polska", pkt 3). Diagnoza stojąca za tym postulatem pochodzi ze stanowiska ws. obronności z 2023 roku, a w pełnym brzmieniu głosi: „Polska jest jednym z najmniej inwestujących w rozwój technologiczny krajów w Europie". Rachunek jest niewygodny dla wszystkich dotychczasowych ekip: rekordowe budżety obronne idą niemal w całości na zakup gotowych systemów, a warstwa, z której wyrastają przyszłe zdolności (badania, konstrukcje, prototypy), pozostaje głodzona.

Cienka baza pod grubym budżetem

Wydatki wojskowe Polski sięgnęły w 2024 roku 38,0 mld dolarów, czyli 4,2 procent PKB — według SIPRI jeden z najwyższych wskaźników na kontynencie (SIPRI Fact Sheet 2025). Nakłady na badania i rozwój w całej polskiej gospodarce wyniosły w tym samym roku 1,41 procent PKB (GUS — Działalność badawcza i rozwojowa w Polsce w 2024 r.) — i to liczone razem z farmacją, informatyką i uczelniami. Kraj, który w relacji do PKB zbroi się szybciej niż niemal ktokolwiek w Europie, na tworzenie własnej technologii (jakiejkolwiek, nie tylko wojskowej) przeznacza ułamek tego, co liderzy. Przemysł obronny nie wyrasta ponad ogólną kondycję zaplecza badawczego swojego kraju: konstruktorzy, laboratoria certyfikacyjne i doświadczeni inżynierowie przychodzą do zbrojeniówki z tego samego zasobu, z którego czerpie reszta gospodarki.

Konsekwencje opisuje stanowisko Razem przy okazji części krytycznych: ograniczenie uzależnienia od części krytycznych „stanowić będzie wyzwanie", właśnie dlatego, że rodzimej bazy technologicznej jest tak mało. Import da się zastąpić krajową produkcją tylko wtedy, gdy ktoś tę produkcję umie zaprojektować, przetestować i certyfikować — o tym, czemu to ważne również dla serwisu i remontów, piszemy w tekście o polonizacji uzbrojenia.

Europejski punkt odniesienia

Program Razem nie wyznacza docelowego procenta wydatków obronnych na badania; zewnętrzny punkt odniesienia istnieje jednak od dawna: państwa Europejskiej Agencji Obrony przyjęły już w 2007 roku wspólny benchmark, by na badania i technologie obronne (R&T) przeznaczać 2 procent łącznych wydatków obronnych — cel zbiorczy, który agencja co roku konfrontuje z rzeczywistością w publikacji Defence Data. Pytanie „ile badań w zbrojeniach" od blisko dwóch dekad należy więc w Europie do standardowego instrumentarium polityki obronnej.

Postulat Razem ma przy tym charakter kierunkowy: udział badań i rozwoju w polskich wydatkach obronnych ma rosnąć, bo obecna struktura (niemal wszystko na zakupy, prawie nic na rozwój) konserwuje pozycję kraju skazanego na kupowanie cudzych rozwiązań. Ta sama logika obowiązuje zresztą w unijnych wspólnych programach: sprzęt kupowany razem z partnerami warto również razem rozwijać, o czym piszemy w tekście o europejskich wspólnych zakupach.

Badania to też odporność

Nakłady badawcze w obronności procentują poza samą armią. Systemy łączności odporne na zakłócenia, ochrona infrastruktury krytycznej, technologie podwójnego zastosowania — wszystko to zasila cywilną odporność państwa, którą opisujemy na stronie działu odporność państwa. Działa to również w drugą stronę: gospodarka o silnym zapleczu badawczym szybciej adaptuje się do kryzysu, także wojennego. Szerszy rachunek nakładów na naukę i innowacje w polskiej gospodarce prowadzi serwis Razem dla gospodarki — dla obronności wniosek jest strukturalny: przy nakładach badawczych całej gospodarki na poziomie 1,41 procent PKB zbrojeniówka nie znajdzie kadr i laboratoriów, z których mogłaby zbudować własne zaplecze technologiczne.

Kierunek według Razem

Większy udział badań i rozwoju w wydatkach obronnych Polski — postulat kierunkowy z deklaracji programowej (deklaracja 2025, pkt 3).
Właściwe wydatkowanie nakładów na obronność i rozwój polskiego przemysłu obronnego — ten sam punkt deklaracji wiąże pieniądze z rozwojem, nie samą konsumpcją sprzętu.
Ograniczanie zależności od części krytycznych przez budowę własnych kompetencji technologicznych (stanowisko ws. obronności, 2023).
Decyzje inwestycyjne w zbrojeniówce oparte na obiektywnych celach, bo badania wymagają ciągłości dłuższej niż kadencja (stanowisko 2023).

Źródła i dalsza lektura

Polonizacja uzbrojenia: sprzęt, który da się naprawić w kraju, gdy przyjdzie wojna

Sun, 05 Jul 2026 09:00:00 +0200

Wydatki wojskowe Polski wzrosły w 2024 roku o 31 procent, do 38,0 mld dolarów, co odpowiada 4,2 procent PKB — tak wynika z danych SIPRI. Za tymi pieniędzmi stoją głównie kontrakty importowe: czołgi, wyrzutnie, śmigłowce kupowane z półki w Stanach Zjednoczonych i Korei Południowej. Razem zgadza się, że armia wymaga modernizacji; spór dotyczy sposobu, w jaki te zakupy są skonstruowane — tego, ile z każdego kontraktu zostaje w krajowym przemyśle, serwisie i kompetencjach. W stanowisku ws. obronności z 2023 roku partia zapisała diagnozę, która od tamtej pory tylko zyskała na aktualności: „masowe sprowadzanie sprzętu - przy braku pokrycia zapotrzebowania na części krytyczne i z ograniczoną produkcją na licencji - tylko zwiększyło już silną zależność Polski od niepewnych łańcuchów dostaw".

Zależność kupowana razem ze sprzętem

Zakup nowoczesnego czołgu czy wyrzutni otwiera wieloletnie zobowiązanie, które ciągnie się przez cały cykl życia sprzętu: amunicję, części zamienne, przeglądy i remonty główne. Każdy z tych elementów, jeśli pozostaje za granicą, jest osobną nitką zależności. Stanowisko Razem zwraca uwagę, że „polskie możliwości remontowe, tak kluczowe dla działania nowoczesnej armii, także pozostają na zbyt niskim poziomie". W czasie pokoju objawia się to kolejkami do zagranicznych serwisów i kosztami. W czasie wojny — gdy łańcuchy dostaw pękają, a sojusznicy w pierwszej kolejności zaopatrują własne armie — sprzęt bez krajowego zaplecza staje się sprzętem jednorazowym: uszkodzona maszyna, której nie ma gdzie naprawić, wypada z walki tak samo jak zniszczona.

Dlatego partia traktuje zaplecze na równi z samymi zakupami. „Polonizacja sprzętu i wyposażenia wojskowego kupowanego za granicą musi pozostawać istotnym czynnikiem budowania potencjału SZ" — głosi stanowisko. „Istotny czynnik" oznacza tu element rachunku, który przy każdej decyzji zakupowej musi ważyć, obok parametrów bojowych i terminów dostaw. Produkcję na licencji w kraju i przenoszenie kompetencji produkcyjnych do rodzimego przemysłu opisuje się w debacie zbiorczym terminem transferu technologii — stanowisko ws. obronności mówi konkretniej: o produkcji na licencji, częściach krytycznych i możliwościach remontowych.

Serwis i remont również w razie wojny

Deklaracja programowa z 2025 roku przekłada tę logikę na regułę zakupową. W rozdziale o bezpiecznej Polsce partia zapowiada, że zakupy kluczowego sprzętu oprze przede wszystkim o polski i europejski przemysł obronny, a „przy zakupach będziemy brać pod uwagę m.in. logistykę oraz możliwości serwisu i remontu również w razie wojny" (deklaracja programowa 2025, rozdz. „Odporne społeczeństwo, bezpieczna Polska", pkt 6). Cały ciężar tej reguły spoczywa na dopisku „również w razie wojny": kryteria przetargowe budowane pod czas pokoju — cena, termin, offset liczony w miejscach pracy — pomijają scenariusz, w którym sprzęt jest eksploatowany intensywnie, uszkodzenia są masowe, a dostęp do zagranicznego producenta może być fizycznie odcięty. Wpisanie zdolności wojennego serwisu do rachunku zakupowego oznacza, że część kontraktów ułoży się inaczej: mniej ekspresowych dostaw z półki, więcej linii produkcyjnych, magazynów części i kompetencji remontowych po polskiej stronie.

Skrajny przykład odwrotnej logiki — eksportowania zdolności, których armia potrzebuje u siebie — opisujemy w tekście o trotylu z Nitro-Chemu.

Zbrojeniówka państwowa, decyzje polityczne

Większość polskiego przemysłu obronnego należy do skarbu państwa, co powinno ułatwiać planowanie — a w praktyce wystawia spółki na kadrową karuzelę. Stanowisko Razem wskazuje, że kolejne rządy ograniczały rozwój przemysłu i spowalniały jego modernizację, dlatego „konieczne jest oparcie decyzji dotyczących inwestycji i obsady personalnej spółek skarbu państwa o obiektywnie wybrane cele - a nie o czynniki polityczne". Zbrojeniówka obsadzana według partyjnego klucza nie zbuduje kompetencji, które wymagają dekady ciągłości: certyfikacji, kadr inżynierskich, relacji licencyjnych. O tym, ile miejsc pracy i krajowej produkcji potrafią wygenerować te same kontrakty, pisze serwis Razem dla gospodarki; nas interesuje tu strona wojskowa rachunku — zdolność armii do napraw i uzupełnień, gdy dostawy z zagranicy staną.

Jak Razem ustawia rachunek zakupowy

Zakupy kluczowego sprzętu przede wszystkim w polskim i europejskim przemyśle obronnym (deklaracja programowa 2025, pkt 6).
Logistyka, serwis i remont — również w razie wojny — jako element każdej decyzji zakupowej (deklaracja 2025, pkt 6).
Polonizacja sprzętu kupowanego za granicą jako istotny czynnik budowania potencjału Sił Zbrojnych (stanowisko ws. obronności, 2023).
Więcej inwestycji w polski przemysł obronny i pokrycie zapotrzebowania na części krytyczne, zamiast nieplanowanych zakupów za granicą (stanowisko 2023).
Obsada i inwestycje spółek zbrojeniowych skarbu państwa według obiektywnych celów, nie politycznych (stanowisko 2023).

Wspólne europejskie zamówienia, które mogą ten rachunek dodatkowo poprawić, opisujemy w tekście o wspólnych zakupach uzbrojenia, a warunki samej służby — na stronie działu wojsko i służba.