Sluzba-Obrony-Cywilnej | Bezpieczna Polska Razem

Gdzie mają leżeć leki na czas wojny

Sat, 11 Jul 2026 09:00:00 +0200

W rozdziale o bezpieczeństwie deklaracja programowa z 2025 roku zbiera całą politykę lekową Razem w jednym punkcie: suwerenność lekowa, publiczne fabryki farmaceutyków i substancji czynnych, rozwój krajowej produkcji leków oraz budowa strategicznych rezerw. O fabrykach i łańcuchach dostaw — w tym o tym, że zależność Polski od dostaw substancji czynnych z Azji sięga według szacunków Krajowych Producentów Leków około 80% — szczegółowo pisze siostrzany serwis w tekście suwerenność lekowa — pełny wywód o fabrykach i łańcuchach dostaw. Tutaj zajmujemy się ostatnim ogniwem tego łańcucha: gdzie wyprodukowane albo zgromadzone leki mają fizycznie leżeć, kto ma ich pilnować i co je chroni, gdy zaczyna się wojna.

Szesnaście województw zamiast centralnego magazynu

Odpowiedź stanowiska jest precyzyjna co do struktury i co do geografii. Stanowisko ws. obronności uznaje za konieczne „wyznaczenie i zabezpieczenie rezerw strategicznych leków i sprzętu medycznego w ramach struktur Służby Obrony Cywilnej i równomierne rozmieszczenie ich na terytorium wszystkich województw” (stanowisko Razem ws. obronności, 2023). Oba człony tego zdania niosą osobną decyzję. Rezerwy trafiają do SOC — ochotniczej, terytorialnej formacji obrony cywilnej, którą Razem chce powołać w całym kraju — a nie do magazynów wojskowych czy jednej rządowej agencji. I rozkładają się równomiernie po województwach, zamiast piętrzyć się w kilku centralnych składach.

Pierwszy argument za rozproszeniem jest operacyjny. Dokument wskazuje, że taki układ pozwala „na dostosowanie tych zasobów do potencjalnych scenariuszy działań na danym terenie” — województwo przygraniczne szykuje się na inny przebieg zdarzeń niż region w głębi kraju, a lokalne oddziały SOC znają własny teren lepiej niż jakakolwiek centrala. Utrzymanie tych zapasów nie byłoby przy tym zadaniem doklejonym do formacji od święta: według stanowiska głównym zadaniem oddziałów SOC w czasie pokoju ma być właśnie „tworzenie lokalnych planów działania na wypadek sytuacji kryzysowych oraz utrzymanie przekazanych im zasobów materiałowych”. W kryzysie wartość zapasu mierzy się dostępnością: magazyn oddalony o sto kilometrów, za zniszczonymi drogami i przerwaną łącznością, praktycznie przestaje istnieć dla tych, którzy go potrzebują.

Ochrona, którą daje prawo konfliktów zbrojnych

Drugi argument jest prawny i to on przesądza o umieszczeniu rezerw właśnie w obronie cywilnej. Rozproszenie i przypisanie do SOC umożliwia — jak formułuje to stanowisko — „ochronę w świetle prawa międzynarodowego dotyczącego konfliktów zbrojnych”. Międzynarodowe prawo humanitarne przyznaje bowiem szczególną ochronę prawną ludności cywilnej i strukturom, które ją obsługują — pod warunkiem, że obrona cywilna jest zorganizowana „według przewidzianych konwencjami standardów”, jak przypomina to samo stanowisko w części o ochronie ludności. Zasoby medyczne tak umocowanej obrony cywilnej korzystają z wyraźnej, oznakowanej ochrony prawnomiędzynarodowej — magazyn wpięty w infrastrukturę wojskową dzieli natomiast ryzyko sąsiadujących z nim legalnych celów. Od umocowania magazynu zależy więc, jak czytelna i jak łatwa do respektowania jest jego ochrona — oraz jakie faktyczne ryzyko dzieli z otoczeniem.

Jest i trzecia korzyść, wpisana w logikę samej formacji: SOC działa także w warunkach okupacji i odcięcia od władz centralnych. Rezerwa rozproszona po strukturach, które z założenia mają zachować zdolność działania lokalnie, pozostaje użyteczna nawet wtedy, gdy państwo traci kontrolę nad częścią terytorium.

Ostatnie ogniwo odporności lekowej

Rezerwy w SOC domykają łańcuch, którego wcześniejsze ogniwa opisują inne teksty tej sieci: krajowa produkcja substancji czynnych zmniejsza zależność od dostaw z zagranicy, publiczne fabryki dają państwu kontrolę nad asortymentem, a rozproszone, prawnie chronione zapasy sprawiają, że w chwili kryzysu leki znajdują się w tych samych województwach co ludzie, którzy będą ich potrzebowali — bez konieczności przewożenia ich przez kraj objęty działaniami wojennymi. Analogiczną konstrukcję — zapasy ogólne, nie tylko medyczne — omawiamy w tekście o odbudowie rezerw strategicznych, a o kadrach, które mają tych zasobów używać, piszemy w tekście o ochronie zdrowia na czas wojny.

Co proponuje Razem

Stanowisko z 2023 roku i deklaracja programowa z 2025 roku składają się tu na następujący pakiet:

Rezerwy strategiczne leków i sprzętu medycznego w strukturach Służby Obrony Cywilnej (stanowisko 2023).
Równomierne rozmieszczenie na terytorium wszystkich województw — zapasy dopasowane do scenariuszy działań na danym terenie (stanowisko 2023).
Ochrona zasobów w świetle prawa międzynarodowego konfliktów zbrojnych — dzięki umocowaniu w obronie cywilnej zorganizowanej według standardów konwencji (stanowisko 2023).
Strategiczne rezerwy leków jako element suwerenności lekowej, obok publicznych fabryk i krajowej produkcji (deklaracja 2025, pkt 8).

Źródła i dalsza lektura

Pobór? Razem mówi „nie” przymusowej służbie — i pokazuje inną drogę

Wed, 08 Jul 2026 09:00:00 +0200

Ostatni polscy poborowi zdjęli mundury pod koniec pierwszej dekady tego wieku, a wraz z pogorszeniem sytuacji bezpieczeństwa w Europie pytanie o powrót przymusowej służby wraca regularnie — w publicystyce, w sondażach, w wypowiedziach polityków. Sprzeciw Razem wobec poboru to jedno z najbardziej jednoznacznych zdań całego dokumentu o obronności z 2023 roku: przywróceniu zasadniczej służby wojskowej „Razem się sprzeciwia” (stanowisko Razem ws. obronności, 2023).

Zdanie pada w kontekście oceny planu „armii 300.000” — partia zauważa, że bez poboru realizacja tego celu jest wątpliwa, i mimo to przymusu nie akceptuje.

Czego dokładnie dotyczy sprzeciw

Precyzja ma tu znaczenie, bo ustawa o obronie Ojczyzny z 2022 roku (przez ELI) zna kilka form służby: obok zawodowej istnieje m.in. dobrowolna zasadnicza służba wojskowa, do której zgłaszają się ochotnicy. Sprzeciw wyrażony w stanowisku z 2023 roku dotyczy przywrócenia zasadniczej służby wojskowej — a więc modelu przymusowego, w którym państwo powołuje obywateli niezależnie od ich woli. O formach dobrowolnych stanowisko po prostu nie rozstrzyga — sprzeciw sformułowano wobec przymusu i tylko jego dotyczy.

Stanowisko sprzeciwu nie uzasadnia wprost; jego logikę można jednak zrekonstruować z całości dokumentu: armię osłabiają problemy systemowe — odejścia doświadczonych kadr, wyposażenie, warunki służby — i to one wymagają rozwiązania w pierwszej kolejności. Wtłoczenie w tę samą strukturę setek tysięcy przymusowych rekrutów niczego z tej listy nie skreśla, a instruktorów, sprzęt i pieniądze, których armii brakuje na szkolenie zawodowców, kazałoby dzielić na jeszcze więcej ludzi. Szerzej piszemy o tym w tekście o obietnicy 300 tysięcy.

Jak to robią Litwa i Szwecja

Kraje europejskie, które pobór przywróciły, sięgają zwykle po jego wersję selektywną — i skala tych systemów bywa w polskiej debacie zaskakująco przeceniana. Litwa wróciła do obowiązkowej służby w 2015 roku, w reakcji na zagrożenie ze strony Rosji; powołuje mężczyzn w wieku 18–23 lat, rocznie około 3,5–4 tysięcy osób, a na 2026 rok planuje około 5 tysięcy (PAP, grudzień 2025). Szwecja reaktywowała pobór w 2017 roku i obejmuje nim zarówno mężczyzn, jak i kobiety: w 2025 roku służbę odbyło około 8 tysięcy osób, a do 2028 roku liczba ta ma wzrosnąć do 12 tysięcy rocznie (PAP, 2025). W obu przypadkach powoływana jest więc niewielka część rocznika, wybierana według potrzeb armii.

Te przykłady pokazują, że współczesny pobór w Europie rzadko oznacza koszary dla wszystkich — trzeba jednak zaznaczyć, że dokumenty Razem żadnego wariantu selektywnego poboru nie proponują, a litewski i szwedzki system przywołujemy wyłącznie jako kontekst porównawczy.

Służba Obrony Cywilnej: wsparcie obronności bez munduru wojskowego

Odpowiedź Razem na pytanie „co z ludźmi, którzy chcą coś robić dla obronności, ale nie w wojsku” brzmi: Służba Obrony Cywilnej. Partia chce powołać na terenie całego kraju terytorialne, ochotnicze oddziały SOC — zakotwiczone w środowisku lokalnym, w czasie pokoju podległe wojewodom, zajmujące się planami kryzysowymi, kontrolą schronów, edukacją i ćwiczeniami (stanowisko Razem ws. obronności, 2023). Stanowisko opisuje wprost, komu ta ścieżka ma służyć: „służba w jednostkach SOC dawać będzie możliwość wsparcia wysiłku obronnego Polski osobom, które z różnych przyczyn nie mogą pełnić służby wojskowej lub są mniej atrakcyjnymi kandydatkami/kandydatami dla Sił Zbrojnych RP”.

W tym projekcie mieści się też pomysł na uporządkowanie rekrutacji po obu stronach: stanowisko uznaje za uzasadnione „koordynowanie rekrutacji kandydatów i kandydatek z Siłami Zbrojnymi RP w celu efektywnego zapewnienia obu służbom kapitału ludzkiego adekwatnego do ich potrzeb”. Zamiast konkurować o tych samych ludzi, wojsko i obrona cywilna miałyby kierować ochotników tam, gdzie ich predyspozycje przydadzą się najbardziej — z uwzględnieniem nie tylko zdrowia i wieku, ale i sytuacji rodzinnej. Nabór do rezerwy SOC ma się opierać na systemie kategorii wzorowanym na wojskowych kategoriach zdolności do służby. Cały projekt obrony cywilnej — od Inspektoratu po schrony — opisujemy w hubie Obrona cywilna i schrony, a jego miejsce w całym systemie odporności państwa — w hubie Odporność państwa.

Po odrzuceniu poboru w programie nie zostaje więc pusta przestrzeń: obywatelska gotowość do obrony kraju ma znaleźć ujście w ochotniczej, lokalnie zakotwiczonej służbie, którą da się dopasować do możliwości i sytuacji życiowej konkretnego człowieka.

Źródła i dalsza lektura

Formacja, której Polska nigdy nie miała: Służba Obrony Cywilnej

Sat, 04 Jul 2026 00:00:00 +0000

Polska obrona cywilna przez trzydzieści lat była zadaniem bez gospodarza: obowiązki rozpisywano na wojewodów, gminy i straż pożarną, ale żadna z tych instytucji nie istniała po to, żeby chronić ludność cywilną w czasie wojny, więc każda traktowała ten obszar jako dodatek do własnej misji. Finał tej dryfującej konstrukcji był urzędowo bezceremonialny — ustawa o obronie Ojczyzny z marca 2022 roku, uchylając starą ustawę o powszechnym obowiązku obrony, wykreśliła obronę cywilną z polskiego porządku prawnego w ogóle. Razem w stanowisku z sierpnia 2023 roku wyciągnęło z tej historii wniosek ustrojowy: skoro doczepianie ochrony ludności do cudzych struktur skończyło się jej zapaścią, potrzebna jest formacja, która nie będzie robiła niczego innego (stanowisko ws. obronności).

Dedykowana, bo doczepiana zawiodła

Sercem propozycji jest zerwanie z praktyką, którą partia ocenia wprost: „dotychczasowa praktyka powierzania tej roli jednostkom Państwowej Straży Pożarnej była błędem". W zamian stanowisko przewiduje terytorialne oddziały Służby Obrony Cywilnej na terenie całego kraju — formację opartą na służbie ochotniczej, silnie zakotwiczoną w środowisku lokalnym, z systemem zarządzania zintegrowanym z samorządami wszystkich szczebli i podległą w czasie pokoju wojewodom (stanowisko ws. obronności). Za tą oceną nie stoi niechęć do strażaków, których kompetencji ratowniczych nikt nie kwestionuje; stanowisko wychodzi z założenia, że ochrona ludności w czasie wojny wymaga koordynowania wszystkich instytucji istotnych dla życia i zdrowia cywilów — od ewakuacji przez zaopatrzenie po opiekę nad osobami zależnymi — a takiej koordynacji nie udźwignie organizacja, której podstawowym zadaniem jest co innego.

W czasie pokoju oddziały SOC miałyby tworzyć lokalne plany działania na wypadek sytuacji kryzysowych, utrzymywać przekazane im zasoby materiałowe, kontrolować stan infrastruktury ochronnej — w tym schronów, których stan dziś odkrywają dopiero kontrole NIK — oraz edukować mieszkańców, ćwiczyć i uczestniczyć w działaniach ratowniczych. To codzienna, niespektakularna praca, od której zależy, czy lokalne plany kryzysowe będą w dniu kryzysu czymś więcej niż dokumentem aktualizowanym raz na dekadę.

Rezerwa SOC i kategorie zdolności

Na czas wojny formacja osiąga pełną zdolność dzięki Rezerwie SOC: przeszkolonym osobom, które zadeklarowały gotowość do służby w razie konfliktu. Nabór ma się odbywać w oparciu o system kategorii SOC — wzorowany na kategoriach zdolności do czynnej służby wojskowej, ale szerszy, bo uwzględniający „nie tylko płeć, wiek i stan zdrowia, ale także sytuację rodzinną kandydatów i kandydatek" (stanowisko ws. obronności). Za tym kryterium stoi trzeźwa kalkulacja: funkcjonariusz obrony cywilnej, który w godzinie „W" ma pod opieką małe dzieci albo niesamodzielnych rodziców, staje przed konfliktem obowiązków, którego żaden rozkaz nie rozstrzygnie — lepiej uwzględnić to na etapie rekrutacji niż odkryć w dniu mobilizacji. Stanowisko podkreśla zarazem, że służba w SOC otworzy drogę do wsparcia wysiłku obronnego osobom, których armia nie przyjmie albo przyjmie niechętnie, a rekrutację obu służb należy koordynować z Siłami Zbrojnymi.

Najdalej idący element modelu dotyczy jednak dowodzenia. W czasie pokoju oddziały SOC podlegają wojewodom, ale z chwilą wprowadzenia stanu wojennego kontrola nad strukturami obrony cywilnej przechodzi do krajowego Inspektora Obrony Cywilnej, a bezpośrednie dowodzenie oddziałami zostaje wojewodom odebrane i przekazane Wojewódzkim Inspektorom Obrony Cywilnej. Uzasadnienie jest wojskowo konkretne: paraliż władzy publicznej to jeden z podstawowych celów operacyjnych przeciwnika, więc struktura musi umieć działać „niezależnie od stanu władz centralnych lub lokalnych, a także w sytuacji okupacji i całkowitego odcięcia od krajowej administracji" (stanowisko ws. obronności).

SOC na tle formacji, które już istnieją

Poniższa tabela zestawia postulowaną SOC z dwiema formacjami, które już istnieją: kolumna SOC opisuje postulat Razem, kolumny WOT i PSP — stan prawny wynikający z obowiązujących ustaw.

	Służba Obrony Cywilnej (postulat Razem)	Wojska Obrony Terytorialnej	Państwowa Straż Pożarna
Charakter	ochotnicza formacja obrony cywilnej (stanowisko 2023)	rodzaj Sił Zbrojnych RP (ustawa o obronie Ojczyzny, art. 15)	zawodowa, umundurowana formacja ratownicza (ustawa o PSP)
Kto służy	ochotnicy; na wojnę Rezerwa SOC według kategorii zdolności uwzględniających też sytuację rodzinną	żołnierze OT pełniący terytorialną służbę wojskową rotacyjnie albo dyspozycyjnie (art. 171)	funkcjonariusze zawodowi
Podległość w pokoju	wojewodowie	Dowódca WOT w strukturze Sił Zbrojnych (art. 15)	komendant główny PSP, nadzór ministra spraw wewnętrznych (ustawa o PSP)
W czasie wojny	dowodzenie przechodzi z wojewodów do WIOC; zdolność działania także pod okupacją	część Sił Zbrojnych RP	formacja ratownicza działająca według swojej ustawy
Główne zadania	plany kryzysowe, kontrola schronów, edukacja, ratownictwo, koordynacja instytucji ochrony ludności	zadania wojskowe w ramach Sił Zbrojnych	walka z pożarami, klęskami żywiołowymi i innymi miejscowymi zagrożeniami (ustawa o PSP)

Zestawienie pokazuje, że w obecnym krajobrazie instytucjonalnym miejsce, które SOC miałaby zająć, jest po prostu puste: WOT to wojsko, PSP to ratownictwo, a cywilnej formacji zbudowanej wokół ochrony ludności w czasie wojny — z własną rezerwą, własnym pionem dowodzenia i własnymi zadaniami pokojowymi — polski system nie zna. Obowiązująca od stycznia 2025 roku ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej rolę organów ochrony ludności powierza wójtom, starostom, wojewodom i ministrowi spraw wewnętrznych; wobec tej ustawy Razem dotąd się nie wypowiedziało, a jego model SOC pozostaje aktualnym stanowiskiem partii.

Co proponuje Razem

Na propozycję składają się trzy powiązane elementy: dedykowana ochotnicza formacja terytorialna zamiast zadań doczepianych straży pożarnej; Rezerwa SOC rekrutowana według kategorii zdolności, otwarta dla tych, których wojsko nie weźmie; oraz pion Inspektoratu Obrony Cywilnej z wojewódzkimi inspektorami, który w czasie wojny przejmuje dowodzenie, żeby formacja przetrwała nawet paraliż administracji. Finansowanie nowych struktur ma być gwarantowane i „proporcjonalne do finansowania SZ RP" (stanowisko ws. obronności). Do zadań SOC stanowisko przypisuje też awaryjny system łączności radiowej, a rolę wojewódzkich inspektorów w planowaniu ewakuacji rozwijamy w tekście o planach ewakuacji miast. Pozostałe wątki — schrony, ewakuację, łączność — łączy strona hubu obrona cywilna i schrony.