W polskich wydatkach obronnych prawie nie ma badań

Thu, 09 Jul 2026 09:00:00 +0200

W deklaracji programowej z 2025 roku Razem zapisało jedno zdanie, które ustawia cały stosunek partii do modernizacji armii: „Zwiększymy udział badań i rozwoju w wydatkach obronnych Polski" (deklaracja programowa 2025, rozdz. „Odporne społeczeństwo, bezpieczna Polska", pkt 3). Diagnoza stojąca za tym postulatem pochodzi ze stanowiska ws. obronności z 2023 roku, a w pełnym brzmieniu głosi: „Polska jest jednym z najmniej inwestujących w rozwój technologiczny krajów w Europie". Rachunek jest niewygodny dla wszystkich dotychczasowych ekip: rekordowe budżety obronne idą niemal w całości na zakup gotowych systemów, a warstwa, z której wyrastają przyszłe zdolności (badania, konstrukcje, prototypy), pozostaje głodzona.

Cienka baza pod grubym budżetem

Wydatki wojskowe Polski sięgnęły w 2024 roku 38,0 mld dolarów, czyli 4,2 procent PKB — według SIPRI jeden z najwyższych wskaźników na kontynencie (SIPRI Fact Sheet 2025). Nakłady na badania i rozwój w całej polskiej gospodarce wyniosły w tym samym roku 1,41 procent PKB (GUS — Działalność badawcza i rozwojowa w Polsce w 2024 r.) — i to liczone razem z farmacją, informatyką i uczelniami. Kraj, który w relacji do PKB zbroi się szybciej niż niemal ktokolwiek w Europie, na tworzenie własnej technologii (jakiejkolwiek, nie tylko wojskowej) przeznacza ułamek tego, co liderzy. Przemysł obronny nie wyrasta ponad ogólną kondycję zaplecza badawczego swojego kraju: konstruktorzy, laboratoria certyfikacyjne i doświadczeni inżynierowie przychodzą do zbrojeniówki z tego samego zasobu, z którego czerpie reszta gospodarki.

Konsekwencje opisuje stanowisko Razem przy okazji części krytycznych: ograniczenie uzależnienia od części krytycznych „stanowić będzie wyzwanie", właśnie dlatego, że rodzimej bazy technologicznej jest tak mało. Import da się zastąpić krajową produkcją tylko wtedy, gdy ktoś tę produkcję umie zaprojektować, przetestować i certyfikować — o tym, czemu to ważne również dla serwisu i remontów, piszemy w tekście o polonizacji uzbrojenia.

Europejski punkt odniesienia

Program Razem nie wyznacza docelowego procenta wydatków obronnych na badania; zewnętrzny punkt odniesienia istnieje jednak od dawna: państwa Europejskiej Agencji Obrony przyjęły już w 2007 roku wspólny benchmark, by na badania i technologie obronne (R&T) przeznaczać 2 procent łącznych wydatków obronnych — cel zbiorczy, który agencja co roku konfrontuje z rzeczywistością w publikacji Defence Data. Pytanie „ile badań w zbrojeniach" od blisko dwóch dekad należy więc w Europie do standardowego instrumentarium polityki obronnej.

Postulat Razem ma przy tym charakter kierunkowy: udział badań i rozwoju w polskich wydatkach obronnych ma rosnąć, bo obecna struktura (niemal wszystko na zakupy, prawie nic na rozwój) konserwuje pozycję kraju skazanego na kupowanie cudzych rozwiązań. Ta sama logika obowiązuje zresztą w unijnych wspólnych programach: sprzęt kupowany razem z partnerami warto również razem rozwijać, o czym piszemy w tekście o europejskich wspólnych zakupach.

Badania to też odporność

Nakłady badawcze w obronności procentują poza samą armią. Systemy łączności odporne na zakłócenia, ochrona infrastruktury krytycznej, technologie podwójnego zastosowania — wszystko to zasila cywilną odporność państwa, którą opisujemy na stronie działu odporność państwa. Działa to również w drugą stronę: gospodarka o silnym zapleczu badawczym szybciej adaptuje się do kryzysu, także wojennego. Szerszy rachunek nakładów na naukę i innowacje w polskiej gospodarce prowadzi serwis Razem dla gospodarki — dla obronności wniosek jest strukturalny: przy nakładach badawczych całej gospodarki na poziomie 1,41 procent PKB zbrojeniówka nie znajdzie kadr i laboratoriów, z których mogłaby zbudować własne zaplecze technologiczne.

Kierunek według Razem

Większy udział badań i rozwoju w wydatkach obronnych Polski — postulat kierunkowy z deklaracji programowej (deklaracja 2025, pkt 3).
Właściwe wydatkowanie nakładów na obronność i rozwój polskiego przemysłu obronnego — ten sam punkt deklaracji wiąże pieniądze z rozwojem, nie samą konsumpcją sprzętu.
Ograniczanie zależności od części krytycznych przez budowę własnych kompetencji technologicznych (stanowisko ws. obronności, 2023).
Decyzje inwestycyjne w zbrojeniówce oparte na obiektywnych celach, bo badania wymagają ciągłości dłuższej niż kadencja (stanowisko 2023).

Technologie-Obronne | Bezpieczna Polska Razem

W polskich wydatkach obronnych prawie nie ma badań

Cienka baza pod grubym budżetem

Europejski punkt odniesienia

Badania to też odporność

Kierunek według Razem

Źródła i dalsza lektura