Przepisy były, schronów nie ma: czego wymagać od nowego budownictwa

Mon, 06 Jul 2026 00:00:00 +0000

Przepisy przewidujące wymogi obrony cywilnej w budownictwie przez lata formalnie istniały, a mimo to kraj dorobił się infrastruktury ochronnej dla niecałych 4% mieszkańców — od tej rozbieżności między literą a praktyką zaczyna się stanowisko Razem z sierpnia 2023 roku. Opisuje ono ten mechanizm bez znieczulenia: mimo zapisów ustaw „możliwe było uchwalanie planów zagospodarowania przestrzennego bez uwzględnienia problematyki obrony cywilnej oraz wydawanie zezwoleń na budowę bez określenia, czy budynek spełnia wymagania obrony cywilnej", a obowiązki utrzymania i rozbudowy infrastruktury „były nagminnie ignorowane przez wszystkie instytucje lokalne oraz centralne" (stanowisko ws. obronności). Norma, której nikt nie egzekwuje, działa jak norma nieistniejąca. Z tą różnicą, że pozwala wszystkim zainteresowanym twierdzić, że problem jest uregulowany.

Postulat: przepis, który się egzekwuje

Wniosek, jaki partia wyprowadza z tej diagnozy, jest legislacyjnie skromny: zamiast kolejnej deklaracji o wadze ochrony ludności stanowisko zapowiada przepisy skonstruowane tak, by ich ominięcie przestało być możliwe.

Dlatego zamierzamy ustanowić jednoznaczne przepisy, które ostatecznie wyegzekwują od odpowiedzialnych podmiotów publicznych i prywatnych przestrzegania standardów obrony cywilnej.— Stanowisko Razem ws. obronności (Rada Krajowa, 14 sierpnia 2023), partiarazem.pl

Egzekucja ma mieć także swojego strażnika: w modelu partii Wojewódzki Inspektor Obrony Cywilnej opiniuje wszystkie plany działania i inwestycji samorządów w zakresie istotnym dla ochrony ludności (wymieniając wprost budownictwo, obok zdrowia, ewakuacji, transportu i energetyki) oraz może nakładać kary na instytucje, które wyznaczonych zadań nie wypełniają (stanowisko ws. obronności). Deklaracja programowa z 2025 roku podtrzymuje kierunek jednym zdaniem: „Nowe budynki i infrastruktura będą musiały uwzględniać potrzeby ochrony ludności i odporności państwa" (Deklaracja programowa, rozdz. 13 pkt 2).

Co w międzyczasie zapisał ustawodawca

Stanowisko Razem powstawało w prawnej próżni — obrona cywilna była wówczas wykreślona z porządku prawnego przez ustawę o obronie Ojczyzny. Tę próżnię wypełniła ustawa z 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej, obowiązująca od 1 stycznia 2025 roku, która wymogom budowlanym poświęca trzy przepisy warte odnotowania:

art. 93 — w budynkach użyteczności publicznej zapewnia się budowle ochronne, „jeżeli jest to uzasadnione potrzebą zapewnienia miejsc schronienia oraz możliwe ze względu na występujące w budynku rozwiązania techniczno-budowlane"; od obowiązku można odstąpić, gdy schronienie zapewnia inna budowla ochronna w pobliżu;
art. 94 — kondygnacje podziemne w budynkach użyteczności publicznej i budynkach mieszkalnych wielorodzinnych oraz garaże podziemne, jeśli nie przewidziano w nich budowli ochronnej, projektuje się tak, by dało się w nich zorganizować miejsca doraźnego schronienia;
art. 95 — podziemne budowle transportowe w miastach, w szczególności obiekty metra, podziemnego tramwaju i kolei podziemnej, projektuje się tak, by spełniały warunki techniczne budowli ochronnych.

Parametry techniczne doprecyzowało rozporządzenie MSWiA z 4 listopada 2025 r. w sprawie warunków technicznych dla budowli ochronnych, obowiązujące od 28 listopada 2025 roku (od wymiarów przedsionków i wyjść zapasowych po urządzenia filtrowentylacyjne). Konstrukcja ustawy opiera się więc na warunkowym obowiązku dla budynków publicznych, na przystosowaniu podziemnych kondygnacji mieszkaniówki do funkcji doraźnej oraz na pełnym rygorze ochronnym dla podziemnej infrastruktury transportowej.

Czy przepisy ustawy realizują postulat »jednoznacznych przepisów«, czy są od niego odległe — tego rozstrzygnąć się nie da, bo Razem nie zajęło dotąd stanowiska wobec nowej ustawy. Z samych tekstów wynika tyle: postulat partii kładzie nacisk na egzekwowalność i objęcie standardami także podmiotów prywatnych, ustawa zaś formułuje obowiązek dla budynków użyteczności publicznej z klauzulami warunkowymi, a wielorodzinnemu budownictwu mieszkaniowemu wyznacza standard doraźny, nie schronowy.

Co proponuje Razem

Na wymogi wobec nowego budownictwa nakłada się drugi tor: program inwestycji publicznych. Stanowisko z 2023 roku zapowiada (obok jednoznacznych przepisów) „program inwestycji w publiczną infrastrukturę obronną w dużych ośrodkach miejskich", adresowany tam, gdzie mieszka najwięcej ludzi, a wieloletnie zaniedbania w planowaniu i konserwacji są najtrudniejsze do odrobienia (stanowisko ws. obronności). Bieżącą kontrolę stanu infrastruktury ochronnej — i utrzymanie jej w należytym stanie w budynkach publicznych — partia powierza z kolei oddziałom Służby Obrony Cywilnej — bo przepis budowlany rozstrzyga, co powstanie, ale o tym, czy obiekt będzie zdatny do użycia po dwudziestu latach, decyduje instytucja, która regularnie do niego zagląda. Jak ten wątek łączy się z planami ewakuacji i łącznością awaryjną, pokazuje hub obrona cywilna i schrony.

Ustawa-O-Ochronie-Ludnosci | Bezpieczna Polska Razem

Przepisy były, schronów nie ma: czego wymagać od nowego budownictwa

Postulat: przepis, który się egzekwuje

Co w międzyczasie zapisał ustawodawca

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura