Obrona cywilna i schrony | Bezpieczna Polska Razem

Gdy zamilkną komórki: po co państwu awaryjna łączność radiowa

Fri, 10 Jul 2026 00:00:00 +0000

W listopadzie 2025 roku, po wykryciu aktów dywersji na polskiej infrastrukturze kolejowej, Razem zwróciło się do prezydenta o pilne zwołanie Rady Bezpieczeństwa Narodowego. Adrian Zandberg mówił wtedy o rozmowie „za zamkniętymi drzwiami" o tym, jak uszczelnić ochronę kontrwywiadowczą, a rzecznik partii Mateusz Merta dodawał, że „akty dywersji realnie zagrażają bezpieczeństwu ludności" i z poważną dyskusją nie można czekać (komunikat biura prasowego Razem, 18 listopada 2025). Sabotaż na torach jest w tej historii sygnałem szerszego problemu: państwo, którego infrastrukturę ktoś metodycznie testuje, musi zakładać, że w którymś scenariuszu przestanie działać także to, po czym płynie dziś niemal cała jego komunikacja — sieć komórkowa i Internet.

Dlaczego komórki nie wystarczą

Stanowisko Razem ws. obronności z sierpnia 2023 roku wykłada ten mechanizm precyzyjnie: system telefonii komórkowej jest wrażliwy na ataki, a duża część niezbędnej do jego działania infrastruktury byłaby w razie konfliktu uznawana za obiekty podwójnego przeznaczenia i atakowana przez wroga. Z tego samego powodu partia „szczególnie negatywnie" ocenia pomysły oparcia systemów alarmowania ludności wyłącznie o łączność komórkową i Internet (stanowisko ws. obronności). Zależność ma przy tym piętro, o którym łatwo zapomnieć: nadajniki komórkowe potrzebują zasilania, więc rozległa awaria energetyczna zabiera łączność nawet bez żadnego ataku na samą telekomunikację. Skalę takiego scenariusza pokazała Europa 28 kwietnia 2025 roku, gdy systemy elektroenergetyczne kontynentalnej Hiszpanii i Portugalii doznały całkowitego blackoutu — najpoważniejszego incydentu w europejskim systemie od ponad dwóch dekad, którego przebieg i przyczyny dokumentuje panel ekspercki ENTSO-E (ENTSO-E, 28 April 2025 Iberian blackout). Na Półwyspie Iberyjskim zawiodło sterowanie napięciem w sieci, nie dywersja, ale wniosek przenosi się na polskie warunki: łączność kryzysowa zaprojektowana przy założeniu, że prąd i zasięg będą działać, zawiedzie dokładnie w tych scenariuszach, na które miała być odpowiedzią.

Co dokładnie obiecuje Razem

Deklaracja programowa z 2025 roku ujmuje postulat w jednym zdaniu:

Odbudujemy rezerwy strategiczne. Wprowadzimy niezależny od sieci komórkowych awaryjny ogólnokrajowy system łączności radiowej na wypadek klęsk żywiołowych, dywersji czy konfliktu zbrojnego.— Partia Razem, Deklaracja programowa 2025, rozdz. 13 pkt 7, partiarazem.pl

Stanowisko z 2023 roku rozpisuje to zdanie na konstrukcję. System ma pozwalać „na przekazywanie informacji pomiędzy kluczowymi instytucjami w warunkach braku prądu, Internetu lub łączności komórkowej"; jego technologiczną podstawą ma być łączność radiowa, która — jak głosi stanowisko — „z powodzeniem jest wykorzystywana w obronie cywilnej wielu krajów"; organizacyjnie ma być przypisany strukturom Służby Obrony Cywilnej; a horyzont wdrożenia partia określa tak, by „w ciągu najbliższych kilku lat każda instytucja i służba o kluczowym znaczeniu dla obrony życia i zdrowia ludności cywilnej posiadała zasoby i kompetencje do komunikowania się w sytuacjach kryzysowych za jego pomocą" (stanowisko ws. obronności).

Kwantyfikatory tego postulatu wypada czytać uważnie, bo wyznaczają jego granice. Postulat dotyczy łączności między kluczowymi instytucjami — szpitalem, sztabem kryzysowym, wodociągami, strażą — czyli kanału, którym państwo koordynuje ratowanie ludzi, gdy padną sieci komercyjne. Radioodbiornika w każdym domu ani zastępczej sieci konsumenckiej stanowisko nie obiecuje. Adresatem zdolności są instytucje i służby, operatorem — Służba Obrony Cywilnej, której pokojowe zadania obejmowałyby utrzymanie sprzętu i szkolenie użytkowników.

Łączność instytucji to co innego niż alarmowanie ludności

Te dwie funkcje łatwo pomylić, a różnią się zasadniczo. Obowiązująca od stycznia 2025 roku ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej ustanawia system powiadamiania, ostrzegania i alarmowania o zagrożeniach, którego kanały — od syren alarmowych przez Regionalny System Ostrzegania po ALERT RCB — doprecyzowują przepisy wykonawcze; to warstwa komunikacji od państwa do obywateli, nadzorowana przez ministra spraw wewnętrznych. Postulat Razem dotyczy innej warstwy: poziomej łączności operacyjnej między instytucjami, która musi przetrwać dokładnie te scenariusze, w których część kanałów alarmowych zamilknie razem z zasilaniem i zasięgiem. Razem nie zajęło dotąd stanowiska wobec ustawy z 2024 roku, więc porównanie obu systemów może dotyczyć tylko ich zakresów, nie jakości.

Jest wreszcie ogniwo najbardziej podstawowe: żadna radiostacja nie nadaje bez energii. Odporność łączności kryzysowej zaczyna się od odporności zasilania — od tego, czy obiekty krytyczne dysponują źródłami energii niezależnymi od jednej sieci przesyłowej. Temat rozwija tekst o rozproszonych magazynach energii w serwisie poświęconym energetyce.

Co proponuje Razem

Postulat łączności radiowej domyka logikę całego modelu ochrony ludności, który partia buduje od diagnozy z 2023 roku: schrony chronią życie, plany ewakuacji wyprowadzają ludzi z zagrożenia, a łączność sprawia, że instytucje odpowiedzialne za jedno i drugie nie działają na ślepo. Dlatego system ma być ogólnokrajowy, niezależny od operatorów komercyjnych, przypisany SOC i wdrożony w ciągu kilku lat — z jasno zdefiniowanym odbiorcą, którym są instytucje kluczowe dla obrony życia i zdrowia ludności cywilnej (stanowisko ws. obronności; Deklaracja 2025, pkt 7). Listopadowy apel o Radę Bezpieczeństwa Narodowego pokazuje, że partia traktuje dywersję jako trwający proces, a miarą odpowiedzi państwa czyni istnienie konkretnej infrastruktury łączności, nie tempo wydawania komunikatów. Miejsce tego postulatu w całym modelu ochrony ludności pokazuje hub obrona cywilna i schrony.

Źródła i dalsza lektura

Kto wyprowadzi miasto? Plany ewakuacji w modelu obrony cywilnej Razem

Wed, 08 Jul 2026 00:00:00 +0000

We wrześniu 2024 roku woda w dorzeczu Odry przelała się przez południowo-zachodnią Polskę i w ciągu trzech tygodni zamieniła abstrakcyjne pojęcie „ewakuacji ludności" w logistykę liczoną w tysiącach ludzkich decyzji: kogo zabrać, dokąd, czym i w jakiej kolejności. Rządowy raport z tej powodzi odnotowuje 9 ofiar śmiertelnych, 238 045 osób poszkodowanych, około 4493 osoby ewakuowane i 10 522 zalane budynki mieszkalne (raport z powodzi we wrześniu 2024 r., powodz.gov.pl). Ta powódź dotknęła głównie południowo-zachodnie województwa i była żywiołem, którego nadejście dało się z wyprzedzeniem obserwować na wodowskazach — a mimo to wymagała improwizacji na każdym szczeblu. Pytanie, które z tego doświadczenia wynika dla polityki obronnej, brzmi: co by się stało, gdyby wyprowadzać trzeba było nie kilka tysięcy osób znad rzeki, lecz dzielnice dużego miasta, w warunkach zagrożenia militarnego i w tempie, którego nie wyznacza fala wezbraniowa.

Karygodne — czyli jak partia ocenia stan zastany

Stanowisko Razem ws. obronności z sierpnia 2023 roku poświęca ewakuacji osobny fragment i formułuje go w tonie, który w dokumentach programowych zdarza się rzadko:

Dlatego za karygodną uważamy sytuację, w której władze samorządowe nie dysponują planami ewakuacji lub obejmują nimi jedynie niewielkie grupy, a istnienie takich planów nie jest brane pod uwagę w procesie planowania przestrzennego oraz systemów transportu.— Stanowisko Razem ws. obronności (Rada Krajowa, 14 sierpnia 2023), partiarazem.pl

Kluczowe w tej ocenie jest drugie zdanie warunku. Plan ewakuacji, który powstaje w oderwaniu od planowania przestrzennego i transportu, opisuje operację niewykonalną: można wyznaczyć kierunki wyprowadzenia ludności, ale jeśli nowe osiedla powstają przy jednej drodze wylotowej, a układ torowy nie przewiduje ruchu w potrzebnej skali, kierunki pozostaną kreskami na mapie. Stanowisko wyciąga z tego wniosek legislacyjny: partia zamierza „zmienić obecne przepisy wymuszając na decydentach i inwestorach uwzględnienie możliwych zagrożeń i zapewnienie bezpieczeństwa życia i zdrowia ludności w przypadku ich wystąpienia" (stanowisko ws. obronności). Ewakuacja przestaje być wtedy dokumentem zarządzania kryzysowego, a staje się kryterium oceny inwestycji — drogowej, kolejowej, mieszkaniowej — zanim ta zostanie zatwierdzona. Stanowisko przypomina przy tym, że sprawna ewakuacja jest tym istotniejsza, im słabsza jest infrastruktura schronowa: tam, gdzie budowli ochronnych brakuje, wyprowadzenie ludzi z zagrożonego obszaru bywa jedyną dostępną formą ochrony.

Inspektor, który czyta plany, zanim będą potrzebne

Instytucjonalnym gwarantem tej zmiany ma być w modelu Razem pion Inspektoratu Obrony Cywilnej. Wojewódzki Inspektor Obrony Cywilnej opiniowałby „wszystkie plany działania i inwestycji samorządów w zakresie istotnym dla ochrony ludności cywilnej, w szczególności opieki zdrowotnej, ewakuacji, transportu, energetyki i budownictwa", sprawowałby bieżący nadzór nad wykonywaniem zadań obrony cywilnej przez samorządy i miałby prawo nakładać kary na instytucje, które wyznaczonych zadań nie wypełniają (stanowisko ws. obronności). Samą pracę planistyczną na poziomie lokalnym wykonywałyby oddziały Służby Obrony Cywilnej, do których pokojowych zadań stanowisko zalicza tworzenie lokalnych planów działania na wypadek sytuacji kryzysowych i regularne ćwiczenia — bo dopiero regularne ćwiczenia pokazują, czego w planie brakuje, zanim braki wyjdą na jaw podczas realnej ewakuacji.

Warto odnotować, jak tę materię urządził tymczasem ustawodawca. Obowiązująca od stycznia 2025 roku ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej przewiduje wojewódzkie plany ewakuacji ludności: opracowuje je i uzgadnia wojewoda, który określa obszary i kierunki ewakuacji, a wójtowie, burmistrzowie, prezydenci miast i starostowie sporządzają wkłady dla swoich terenów. Razem nie wypowiedziało się dotąd o tej ustawie, więc zestawienie obu konstrukcji pozostawiamy bez oceny; różnica architektury jest jednak widoczna gołym okiem — w modelu partii nad planami samorządów stoi wyspecjalizowany pion inspekcyjny z uprawnieniami władczymi (Inspektor w randze ministra i wojewódzcy inspektorzy), zaprojektowany tak, by w czasie wojny działać niezależnie od stanu władz centralnych i lokalnych; w ustawie zadanie spoczywa na organach administracji ogólnej.

Zdrowie jako drugi koniec trasy ewakuacyjnej

Ewakuacja nie kończy się w punkcie zbiórki. Wyprowadzeni z zagrożonego obszaru ludzie — wśród nich pacjenci szpitali, pensjonariusze domów opieki, osoby z niepełnosprawnościami — muszą zostać przez system gdzieś przyjęci, a to przenosi ciężar na ochronę zdrowia. Stanowisko Razem traktuje odporność systemu zdrowotnego jako integralną część tej samej układanki: przewiduje koordynację planowania zasobów medycznych z potrzebami ludności cywilnej, rezerwy strategiczne leków rozmieszczone równomiernie po województwach, a nawet umowy o leczeniu pacjentów w systemach innych państw europejskich (stanowisko ws. obronności). Polski system ochrony zdrowia bywa kruchy już na co dzień, zanim jeszcze ktokolwiek zarządzi ewakuację — o czym szerzej w serwisie Razem naprawi zdrowie.

Co proponuje Razem

Postulaty stanowiska tworzą łańcuch przyczynowy: przepisy mają wymusić, by zagrożenia i możliwość ewakuacji były uwzględniane już na etapie planowania przestrzennego i projektowania systemów transportu; plany ewakuacji mają obejmować realną ludność, nie „niewielkie grupy"; ich jakość ma kontrolować Wojewódzki Inspektor Obrony Cywilnej z prawem opiniowania inwestycji i karania instytucji uchylających się od zadań; a wykonanie w terenie ma należeć do ochotniczych oddziałów SOC, ćwiczących swoje procedury w czasie pokoju (stanowisko ws. obronności). Powódź z 2024 roku dostarczyła punktu odniesienia — kilka tysięcy ewakuowanych przy żywiole, którego nadejście dało się śledzić na wodowskazach — podczas gdy planowanie obronne musi zakładać skalę o rząd wielkości większą i scenariusze, w których takiego wyprzedzenia nie będzie. Szerszy kontekst tych postulatów znajduje się na stronie hubu obrona cywilna i schrony.

Źródła i dalsza lektura

Przepisy były, schronów nie ma: czego wymagać od nowego budownictwa

Mon, 06 Jul 2026 00:00:00 +0000

Przepisy przewidujące wymogi obrony cywilnej w budownictwie przez lata formalnie istniały, a mimo to kraj dorobił się infrastruktury ochronnej dla niecałych 4% mieszkańców — od tej rozbieżności między literą a praktyką zaczyna się stanowisko Razem z sierpnia 2023 roku. Opisuje ono ten mechanizm bez znieczulenia: mimo zapisów ustaw „możliwe było uchwalanie planów zagospodarowania przestrzennego bez uwzględnienia problematyki obrony cywilnej oraz wydawanie zezwoleń na budowę bez określenia, czy budynek spełnia wymagania obrony cywilnej", a obowiązki utrzymania i rozbudowy infrastruktury „były nagminnie ignorowane przez wszystkie instytucje lokalne oraz centralne" (stanowisko ws. obronności). Norma, której nikt nie egzekwuje, działa jak norma nieistniejąca. Z tą różnicą, że pozwala wszystkim zainteresowanym twierdzić, że problem jest uregulowany.

Postulat: przepis, który się egzekwuje

Wniosek, jaki partia wyprowadza z tej diagnozy, jest legislacyjnie skromny: zamiast kolejnej deklaracji o wadze ochrony ludności stanowisko zapowiada przepisy skonstruowane tak, by ich ominięcie przestało być możliwe.

Dlatego zamierzamy ustanowić jednoznaczne przepisy, które ostatecznie wyegzekwują od odpowiedzialnych podmiotów publicznych i prywatnych przestrzegania standardów obrony cywilnej.— Stanowisko Razem ws. obronności (Rada Krajowa, 14 sierpnia 2023), partiarazem.pl

Egzekucja ma mieć także swojego strażnika: w modelu partii Wojewódzki Inspektor Obrony Cywilnej opiniuje wszystkie plany działania i inwestycji samorządów w zakresie istotnym dla ochrony ludności (wymieniając wprost budownictwo, obok zdrowia, ewakuacji, transportu i energetyki) oraz może nakładać kary na instytucje, które wyznaczonych zadań nie wypełniają (stanowisko ws. obronności). Deklaracja programowa z 2025 roku podtrzymuje kierunek jednym zdaniem: „Nowe budynki i infrastruktura będą musiały uwzględniać potrzeby ochrony ludności i odporności państwa" (Deklaracja programowa, rozdz. 13 pkt 2).

Co w międzyczasie zapisał ustawodawca

Stanowisko Razem powstawało w prawnej próżni — obrona cywilna była wówczas wykreślona z porządku prawnego przez ustawę o obronie Ojczyzny. Tę próżnię wypełniła ustawa z 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej, obowiązująca od 1 stycznia 2025 roku, która wymogom budowlanym poświęca trzy przepisy warte odnotowania:

art. 93 — w budynkach użyteczności publicznej zapewnia się budowle ochronne, „jeżeli jest to uzasadnione potrzebą zapewnienia miejsc schronienia oraz możliwe ze względu na występujące w budynku rozwiązania techniczno-budowlane"; od obowiązku można odstąpić, gdy schronienie zapewnia inna budowla ochronna w pobliżu;
art. 94 — kondygnacje podziemne w budynkach użyteczności publicznej i budynkach mieszkalnych wielorodzinnych oraz garaże podziemne, jeśli nie przewidziano w nich budowli ochronnej, projektuje się tak, by dało się w nich zorganizować miejsca doraźnego schronienia;
art. 95 — podziemne budowle transportowe w miastach, w szczególności obiekty metra, podziemnego tramwaju i kolei podziemnej, projektuje się tak, by spełniały warunki techniczne budowli ochronnych.

Parametry techniczne doprecyzowało rozporządzenie MSWiA z 4 listopada 2025 r. w sprawie warunków technicznych dla budowli ochronnych, obowiązujące od 28 listopada 2025 roku (od wymiarów przedsionków i wyjść zapasowych po urządzenia filtrowentylacyjne). Konstrukcja ustawy opiera się więc na warunkowym obowiązku dla budynków publicznych, na przystosowaniu podziemnych kondygnacji mieszkaniówki do funkcji doraźnej oraz na pełnym rygorze ochronnym dla podziemnej infrastruktury transportowej.

Czy przepisy ustawy realizują postulat »jednoznacznych przepisów«, czy są od niego odległe — tego rozstrzygnąć się nie da, bo Razem nie zajęło dotąd stanowiska wobec nowej ustawy. Z samych tekstów wynika tyle: postulat partii kładzie nacisk na egzekwowalność i objęcie standardami także podmiotów prywatnych, ustawa zaś formułuje obowiązek dla budynków użyteczności publicznej z klauzulami warunkowymi, a wielorodzinnemu budownictwu mieszkaniowemu wyznacza standard doraźny, nie schronowy.

Co proponuje Razem

Na wymogi wobec nowego budownictwa nakłada się drugi tor: program inwestycji publicznych. Stanowisko z 2023 roku zapowiada (obok jednoznacznych przepisów) „program inwestycji w publiczną infrastrukturę obronną w dużych ośrodkach miejskich", adresowany tam, gdzie mieszka najwięcej ludzi, a wieloletnie zaniedbania w planowaniu i konserwacji są najtrudniejsze do odrobienia (stanowisko ws. obronności). Bieżącą kontrolę stanu infrastruktury ochronnej — i utrzymanie jej w należytym stanie w budynkach publicznych — partia powierza z kolei oddziałom Służby Obrony Cywilnej — bo przepis budowlany rozstrzyga, co powstanie, ale o tym, czy obiekt będzie zdatny do użycia po dwudziestu latach, decyduje instytucja, która regularnie do niego zagląda. Jak ten wątek łączy się z planami ewakuacji i łącznością awaryjną, pokazuje hub obrona cywilna i schrony.

Źródła i dalsza lektura

Formacja, której Polska nigdy nie miała: Służba Obrony Cywilnej

Sat, 04 Jul 2026 00:00:00 +0000

Polska obrona cywilna przez trzydzieści lat była zadaniem bez gospodarza: obowiązki rozpisywano na wojewodów, gminy i straż pożarną, ale żadna z tych instytucji nie istniała po to, żeby chronić ludność cywilną w czasie wojny, więc każda traktowała ten obszar jako dodatek do własnej misji. Finał tej dryfującej konstrukcji był urzędowo bezceremonialny — ustawa o obronie Ojczyzny z marca 2022 roku, uchylając starą ustawę o powszechnym obowiązku obrony, wykreśliła obronę cywilną z polskiego porządku prawnego w ogóle. Razem w stanowisku z sierpnia 2023 roku wyciągnęło z tej historii wniosek ustrojowy: skoro doczepianie ochrony ludności do cudzych struktur skończyło się jej zapaścią, potrzebna jest formacja, która nie będzie robiła niczego innego (stanowisko ws. obronności).

Dedykowana, bo doczepiana zawiodła

Sercem propozycji jest zerwanie z praktyką, którą partia ocenia wprost: „dotychczasowa praktyka powierzania tej roli jednostkom Państwowej Straży Pożarnej była błędem". W zamian stanowisko przewiduje terytorialne oddziały Służby Obrony Cywilnej na terenie całego kraju — formację opartą na służbie ochotniczej, silnie zakotwiczoną w środowisku lokalnym, z systemem zarządzania zintegrowanym z samorządami wszystkich szczebli i podległą w czasie pokoju wojewodom (stanowisko ws. obronności). Za tą oceną nie stoi niechęć do strażaków, których kompetencji ratowniczych nikt nie kwestionuje; stanowisko wychodzi z założenia, że ochrona ludności w czasie wojny wymaga koordynowania wszystkich instytucji istotnych dla życia i zdrowia cywilów — od ewakuacji przez zaopatrzenie po opiekę nad osobami zależnymi — a takiej koordynacji nie udźwignie organizacja, której podstawowym zadaniem jest co innego.

W czasie pokoju oddziały SOC miałyby tworzyć lokalne plany działania na wypadek sytuacji kryzysowych, utrzymywać przekazane im zasoby materiałowe, kontrolować stan infrastruktury ochronnej — w tym schronów, których stan dziś odkrywają dopiero kontrole NIK — oraz edukować mieszkańców, ćwiczyć i uczestniczyć w działaniach ratowniczych. To codzienna, niespektakularna praca, od której zależy, czy lokalne plany kryzysowe będą w dniu kryzysu czymś więcej niż dokumentem aktualizowanym raz na dekadę.

Rezerwa SOC i kategorie zdolności

Na czas wojny formacja osiąga pełną zdolność dzięki Rezerwie SOC: przeszkolonym osobom, które zadeklarowały gotowość do służby w razie konfliktu. Nabór ma się odbywać w oparciu o system kategorii SOC — wzorowany na kategoriach zdolności do czynnej służby wojskowej, ale szerszy, bo uwzględniający „nie tylko płeć, wiek i stan zdrowia, ale także sytuację rodzinną kandydatów i kandydatek" (stanowisko ws. obronności). Za tym kryterium stoi trzeźwa kalkulacja: funkcjonariusz obrony cywilnej, który w godzinie „W" ma pod opieką małe dzieci albo niesamodzielnych rodziców, staje przed konfliktem obowiązków, którego żaden rozkaz nie rozstrzygnie — lepiej uwzględnić to na etapie rekrutacji niż odkryć w dniu mobilizacji. Stanowisko podkreśla zarazem, że służba w SOC otworzy drogę do wsparcia wysiłku obronnego osobom, których armia nie przyjmie albo przyjmie niechętnie, a rekrutację obu służb należy koordynować z Siłami Zbrojnymi.

Najdalej idący element modelu dotyczy jednak dowodzenia. W czasie pokoju oddziały SOC podlegają wojewodom, ale z chwilą wprowadzenia stanu wojennego kontrola nad strukturami obrony cywilnej przechodzi do krajowego Inspektora Obrony Cywilnej, a bezpośrednie dowodzenie oddziałami zostaje wojewodom odebrane i przekazane Wojewódzkim Inspektorom Obrony Cywilnej. Uzasadnienie jest wojskowo konkretne: paraliż władzy publicznej to jeden z podstawowych celów operacyjnych przeciwnika, więc struktura musi umieć działać „niezależnie od stanu władz centralnych lub lokalnych, a także w sytuacji okupacji i całkowitego odcięcia od krajowej administracji" (stanowisko ws. obronności).

SOC na tle formacji, które już istnieją

Poniższa tabela zestawia postulowaną SOC z dwiema formacjami, które już istnieją: kolumna SOC opisuje postulat Razem, kolumny WOT i PSP — stan prawny wynikający z obowiązujących ustaw.

	Służba Obrony Cywilnej (postulat Razem)	Wojska Obrony Terytorialnej	Państwowa Straż Pożarna
Charakter	ochotnicza formacja obrony cywilnej (stanowisko 2023)	rodzaj Sił Zbrojnych RP (ustawa o obronie Ojczyzny, art. 15)	zawodowa, umundurowana formacja ratownicza (ustawa o PSP)
Kto służy	ochotnicy; na wojnę Rezerwa SOC według kategorii zdolności uwzględniających też sytuację rodzinną	żołnierze OT pełniący terytorialną służbę wojskową rotacyjnie albo dyspozycyjnie (art. 171)	funkcjonariusze zawodowi
Podległość w pokoju	wojewodowie	Dowódca WOT w strukturze Sił Zbrojnych (art. 15)	komendant główny PSP, nadzór ministra spraw wewnętrznych (ustawa o PSP)
W czasie wojny	dowodzenie przechodzi z wojewodów do WIOC; zdolność działania także pod okupacją	część Sił Zbrojnych RP	formacja ratownicza działająca według swojej ustawy
Główne zadania	plany kryzysowe, kontrola schronów, edukacja, ratownictwo, koordynacja instytucji ochrony ludności	zadania wojskowe w ramach Sił Zbrojnych	walka z pożarami, klęskami żywiołowymi i innymi miejscowymi zagrożeniami (ustawa o PSP)

Zestawienie pokazuje, że w obecnym krajobrazie instytucjonalnym miejsce, które SOC miałaby zająć, jest po prostu puste: WOT to wojsko, PSP to ratownictwo, a cywilnej formacji zbudowanej wokół ochrony ludności w czasie wojny — z własną rezerwą, własnym pionem dowodzenia i własnymi zadaniami pokojowymi — polski system nie zna. Obowiązująca od stycznia 2025 roku ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej rolę organów ochrony ludności powierza wójtom, starostom, wojewodom i ministrowi spraw wewnętrznych; wobec tej ustawy Razem dotąd się nie wypowiedziało, a jego model SOC pozostaje aktualnym stanowiskiem partii.

Co proponuje Razem

Na propozycję składają się trzy powiązane elementy: dedykowana ochotnicza formacja terytorialna zamiast zadań doczepianych straży pożarnej; Rezerwa SOC rekrutowana według kategorii zdolności, otwarta dla tych, których wojsko nie weźmie; oraz pion Inspektoratu Obrony Cywilnej z wojewódzkimi inspektorami, który w czasie wojny przejmuje dowodzenie, żeby formacja przetrwała nawet paraliż administracji. Finansowanie nowych struktur ma być gwarantowane i „proporcjonalne do finansowania SZ RP" (stanowisko ws. obronności). Do zadań SOC stanowisko przypisuje też awaryjny system łączności radiowej, a rolę wojewódzkich inspektorów w planowaniu ewakuacji rozwijamy w tekście o planach ewakuacji miast. Pozostałe wątki — schrony, ewakuację, łączność — łączy strona hubu obrona cywilna i schrony.

Źródła i dalsza lektura

Milion czterysta tysięcy miejsc na 38 milionów ludzi: co naprawdę wiadomo o polskich schronach

Thu, 02 Jul 2026 00:00:00 +0000

W polskich schronach i ukryciach jest miejsce dla 1 428 369 osób. Tę liczbę — odpowiadającą niecałym 4% mieszkańców kraju — podała Najwyższa Izba Kontroli w opublikowanej w marcu 2024 roku informacji o wynikach kontroli budowli ochronnych, opartej między innymi na ogólnopolskiej inwentaryzacji przeprowadzonej przez Państwową Straż Pożarną (NIK, „W schronie się nie schronisz"). Dwa lata po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę, w kraju graniczącym ze strefą wojny, dla dziewięćdziesięciu sześciu na stu mieszkańców nie starczyłoby miejsca w żadnej budowli ochronnej — a i ta pojemność często oznaczała obiekt, do którego nikt nie zaglądał od dekad.

Skąd się wzięły te liczby

Na przełomie 2022 i 2023 roku, po miesiącach wojennych pytań o polskie schrony, strażacy przeszli kraj wzdłuż i wszerz: inwentaryzacja PSP objęła około 235 tysięcy obiektów budowlanych, z których jednak tylko 10 622 zakwalifikowano jako budowle ochronne — 1903 schrony i 8719 ukryć (NIK). Cała reszta, ponad 224 tysiące pozycji, to „miejsca doraźnego schronienia": piwnice, garaże podziemne, przejścia pod ulicami — przestrzenie, które mogą osłonić przed odłamkami, ale nie mają ani hermetyczności, ani filtrowentylacji, ani zapasów wody. Dopiero po doliczeniu tych piwnic i garaży pojawia się uspokajająca suma „miejsc" dla 49 milionów ludzi, którą można było wtedy usłyszeć w komunikatach — sumują się w niej jednak obiekty o zupełnie różnej wartości ochronnej, od schronu z prawdziwego zdarzenia po zwykłą kondygnację podziemną bloku.

Od tego rozróżnienia zależy praktyczny sens każdej statystyki: schron w rozumieniu przyjętym po inwentaryzacji to budowla zamknięta i hermetyczna, z urządzeniami filtrowentylacyjnymi; ukrycie chroni słabiej, bo hermetyczne nie jest; miejsce doraźnego schronienia nie musi spełniać żadnych warunków technicznych poza tym, że istnieje. Obecna ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej przejęła ten trójpodział, więc każda przyszła statystyka „miejsc schronienia" będzie wymagała tego samego pytania: ile w niej schronów, a ile piwnic.

Papierowa pojemność, realny stan

Kontrolerzy NIK nie poprzestali na rejestrach — obejrzeli 44 budowle ochronne: 39 w dwudziestu gminach i 5 zarządzanych przez wojewodów, łącznie 25 schronów i 19 ukryć. W bardzo dobrym stanie technicznym zastali 3 schrony i 2 ukrycia; stan 17 schronów, czyli 68% obejrzanych, oceniono jako niezadowalający (NIK). Sześć z 32 skontrolowanych gmin nie zapewniło mieszkańcom żadnego miejsca schronienia. Nawet ta skromna czteroprocentowa pojemność jest więc w znacznej części pojemnością papierową: obiekt figuruje w ewidencji, ale zawilgocone ściany, niedziałająca wentylacja czy zastawione wejście czynią z niego schron wyłącznie w sensie księgowym. NIK odnotowała przy tym postęp czysto ewidencyjny — jeszcze w 2022 roku miejsca w budowlach ochronnych wykazywano dla zaledwie 2% mieszkańców, więc skok do 4% wynikał głównie z policzenia tego, co istniało, a nie z wybudowania czegokolwiek nowego.

Ilustracja z północy

Skalę polskiego zaniedbania dobrze pokazuje zestawienie z krajem, który budowy schronów nigdy nie przerwał. Finlandia utrzymuje około 50 500 budowli ochronnych z miejscami dla 4,8 miliona ludzi, a fiński przepis nakłada obowiązek budowy schronu na każdego inwestora wznoszącego budynek o powierzchni co najmniej 1200 metrów kwadratowych (fińskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych). Stanowisko Razem tego wzorca do Polski jednak nie przenosi — nie zakłada ani schronu dla każdego mieszkańca, ani fińskiego progu metrażowego, bo wychodzi z innego punktu: z rachunku wieloletnich zaniedbań, które trzeba najpierw zinwentaryzować i odrabiać etapami, zaczynając od największych miast.

Co proponuje Razem

Stanowisko Rady Krajowej z sierpnia 2023 roku — przyjęte jeszcze w okresie, gdy obrona cywilna była wykreślona z polskiego prawa ustawą o obronie Ojczyzny — nazywa budownictwo ochronne obszarem, który „został szczególnie zaniedbany w ostatnich dekadach" i wyprowadza z tej diagnozy dwa konkretne zobowiązania (stanowisko ws. obronności):

Dlatego zamierzamy ustanowić jednoznaczne przepisy, które ostatecznie wyegzekwują od odpowiedzialnych podmiotów publicznych i prywatnych przestrzegania standardów obrony cywilnej. Mając na uwadze wieloletnie zaniedbania w zakresie planowania i konserwacji obrony cywilnej, stworzymy program inwestycji w publiczną infrastrukturę obronną w dużych ośrodkach miejskich.— Stanowisko Razem ws. obronności (Rada Krajowa, 14 sierpnia 2023), partiarazem.pl

Program inwestycji celuje więc tam, gdzie zagrożenie i gęstość zaludnienia są największe — w duże miasta, których osłonę partia wiąże zresztą także ze wzmocnieniem obrony powietrznej. Bieżącą kontrolę stanu istniejącej infrastruktury, w tym schronów, stanowisko powierza terytorialnym oddziałom Służby Obrony Cywilnej — dedykowanej formacji, która miałaby utrzymywać obiekty w gotowości zamiast odkrywać ich stan raz na dekadę przy okazji kontroli NIK. Wymogom wobec nowego budownictwa, gdzie postulat z 2023 roku spotyka się z przepisami uchwalonej rok później ustawy, przyglądamy się osobno w tekście o schronach w nowym budownictwie; całość linii partii w sprawach ochrony ludności opisujemy na stronie hubu obrona cywilna i schrony.