Odporność państwa | Bezpieczna Polska Razem

Obrona powietrzna nad miastami: wnioski z nocy, w której zestrzeliwano drony

Sun, 12 Jul 2026 09:00:00 +0200

W nocy z 9 na 10 września 2025 roku polska przestrzeń powietrzna została naruszona przez rosyjskie drony na skalę, jakiej wcześniej nie notowano. Systemy radarowe śledziły kilkanaście obiektów, a wojsko — po raz pierwszy w takiej sytuacji — użyło uzbrojenia i zestrzeliło te maszyny, które stwarzały bezpośrednie zagrożenie; w operacji uczestniczyły także sojusznicze myśliwce, a lotniska cywilne czasowo wstrzymały ruch (komunikat KPRM, 10 września 2025). Do godziny 20:00 tego dnia służby odnalazły szczątki 16 dronów, m.in. w Czosnówce, Wyrykach i Nowym Mieście nad Pilicą (komunikat MSWiA). Dwa lata wcześniej, w sierpniu 2023 roku, Razem zapisało w stanowisku ws. obronności konieczność istotnego wzmocnienia obrony powietrznej — „w tym zapewnienia osłony dla kluczowych ośrodków miejskich” (stanowisko Razem ws. obronności, 2023).

Czego uczy niebo nad Ukrainą

Punkt wyjścia dla tego postulatu stanowisko formułuje w jednym zdaniu: „Wojna w Ukrainie dobitnie pokazuje kluczowe znaczenie utrzymania przewagi w powietrzu oraz skalę zagrożenia ludności cywilnej oraz infrastruktury krytycznej ostrzałami”. Rosyjska kampania powietrzna nie ogranicza się do celów wojskowych — systematycznie uderza w elektrownie, sieci ciepłownicze, węzły kolejowe i budynki mieszkalne, bo rosyjskie planowanie traktuje paraliż zaplecza cywilnego jako jeden z celów operacyjnych — elektrownie i ciepłownie trafiają na listy celów z rozmysłem. Obrona powietrzna przestała być w tej wojnie specjalistycznym dodatkiem do działań lądowych; stała się warunkiem tego, czy miasta w ogóle funkcjonują — czy jest prąd, ogrzewanie i działający szpital.

We wrześniu 2025 roku ta lekcja przestała dotyczyć cudzej wojny — kilkanaście rosyjskich dronów przeleciało nad polskim terytorium i trzeba było je zestrzeliwać nad własnymi województwami. Maszyny, których szczątki spadły pod Białą Podlaską i w województwie mazowieckim, nie spotkały po drodze żadnej zapory poza poderwanymi myśliwcami i decyzją o otwarciu ognia; alerty RCB trafiły do mieszkańców trzech województw, a rząd apelował, by znalezione fragmenty zgłaszać służbom zamiast się do nich zbliżać (komunikat KPRM). System, który ma osłaniać terytorium wielkości Polski przed atakiem saturacyjnym — dziesiątkami tanich dronów wysyłanych jednocześnie — wymaga zupełnie innej gęstości środków niż przechwytywanie pojedynczych naruszeń. Stanowisko Razem dostrzega także logistyczny wymiar tej asymetrii: w planowaniu zakupów stanowisko każe uwzględniać możliwość zapewnienia logistyki „w czasie pokoju oraz wojny”, w tym „utrzymanie rezerwy amunicyjnej odpowiedniej do realizacji efektywnego szkolenia żołnierzy oraz prowadzenia długotrwałych działań obronnych” — bo obrona powietrzna, której zapasy efektorów kończą się po tygodniu, chroni miasta tylko nominalnie.

Osłona miast, w których nie ma schronów

W stanowisku Razem obrona powietrzna i ochrona ludności warunkują się nawzajem. Osłona kluczowych ośrodków miejskich jest — jak głosi stanowisko — „szczególnie istotna w obliczu braku infrastruktury ochronnej dla ludności cywilnej”. Tam, gdzie mieszkańcy mają się gdzie schronić, obrona powietrzna zyskuje czas i margines błędu. Polska po niemal trzyletniej luce prawnej — ustawa o obronie Ojczyzny wykreśliła obronę cywilną z porządku prawnego, zanim domknęła ją ustawa z grudnia 2024 roku — jest w sytuacji odwrotnej: ochrona ludności rozgrywa się niemal wyłącznie w powietrzu, bo środek napadu trzeba przechwycić, zanim doleci do celu. O odbudowie brakującej warstwy — schronów i struktur obrony cywilnej — piszemy w dziale Obrona cywilna i schrony.

Ten sam dokument przesądza także o miejscu obrony powietrznej w strukturze armii: w składzie Sił Zbrojnych „nadal wiodącą rolę odgrywać powinny Wojska Lądowe, ze szczególnym uwzględnieniem Obrony Powietrznej” — przy zastrzeżeniu, że nie może się to odbywać kosztem pozostałych rodzajów sił zbrojnych. Partia nie wskazuje przy tym konkretnych systemów uzbrojenia, które miałyby tę osłonę zapewnić; rozstrzyga o priorytetach, a dobór sprzętu pozostawia planowaniu, które — zgodnie z linią partii — powinno odbywać się z jawnymi uzasadnieniami wydatków i pod realną kontrolą parlamentu. O warunkach służby ludzi, którzy tę obronę mają pełnić, piszemy w dziale Wojsko i służba.

Co proponuje Razem

Istotne wzmocnienie obrony powietrznej jako wniosek z doświadczeń wojny w Ukrainie (stanowisko 2023).
Osłona kluczowych ośrodków miejskich — infrastruktury ochronnej dla ludności wciąż brakuje, więc część jej roli musi przejąć obrona powietrzna (stanowisko 2023).
Wiodąca rola Wojsk Lądowych ze szczególnym uwzględnieniem Obrony Powietrznej w strukturze Sił Zbrojnych, bez zaniedbywania pozostałych rodzajów wojsk (stanowisko 2023).

Priorytety obrony powietrznej powinny przy tym wynikać z trwałego dokumentu planistycznego, a nie z doraźnych decyzji kolejnych ministrów — argumentację rozwijamy w tekście o doktrynie obronnej w randze ustawy.

Źródła i dalsza lektura

Gdzie mają leżeć leki na czas wojny

Sat, 11 Jul 2026 09:00:00 +0200

W rozdziale o bezpieczeństwie deklaracja programowa z 2025 roku zbiera całą politykę lekową Razem w jednym punkcie: suwerenność lekowa, publiczne fabryki farmaceutyków i substancji czynnych, rozwój krajowej produkcji leków oraz budowa strategicznych rezerw. O fabrykach i łańcuchach dostaw — w tym o tym, że zależność Polski od dostaw substancji czynnych z Azji sięga według szacunków Krajowych Producentów Leków około 80% — szczegółowo pisze siostrzany serwis w tekście suwerenność lekowa — pełny wywód o fabrykach i łańcuchach dostaw. Tutaj zajmujemy się ostatnim ogniwem tego łańcucha: gdzie wyprodukowane albo zgromadzone leki mają fizycznie leżeć, kto ma ich pilnować i co je chroni, gdy zaczyna się wojna.

Szesnaście województw zamiast centralnego magazynu

Odpowiedź stanowiska jest precyzyjna co do struktury i co do geografii. Stanowisko ws. obronności uznaje za konieczne „wyznaczenie i zabezpieczenie rezerw strategicznych leków i sprzętu medycznego w ramach struktur Służby Obrony Cywilnej i równomierne rozmieszczenie ich na terytorium wszystkich województw” (stanowisko Razem ws. obronności, 2023). Oba człony tego zdania niosą osobną decyzję. Rezerwy trafiają do SOC — ochotniczej, terytorialnej formacji obrony cywilnej, którą Razem chce powołać w całym kraju — a nie do magazynów wojskowych czy jednej rządowej agencji. I rozkładają się równomiernie po województwach, zamiast piętrzyć się w kilku centralnych składach.

Pierwszy argument za rozproszeniem jest operacyjny. Dokument wskazuje, że taki układ pozwala „na dostosowanie tych zasobów do potencjalnych scenariuszy działań na danym terenie” — województwo przygraniczne szykuje się na inny przebieg zdarzeń niż region w głębi kraju, a lokalne oddziały SOC znają własny teren lepiej niż jakakolwiek centrala. Utrzymanie tych zapasów nie byłoby przy tym zadaniem doklejonym do formacji od święta: według stanowiska głównym zadaniem oddziałów SOC w czasie pokoju ma być właśnie „tworzenie lokalnych planów działania na wypadek sytuacji kryzysowych oraz utrzymanie przekazanych im zasobów materiałowych”. W kryzysie wartość zapasu mierzy się dostępnością: magazyn oddalony o sto kilometrów, za zniszczonymi drogami i przerwaną łącznością, praktycznie przestaje istnieć dla tych, którzy go potrzebują.

Ochrona, którą daje prawo konfliktów zbrojnych

Drugi argument jest prawny i to on przesądza o umieszczeniu rezerw właśnie w obronie cywilnej. Rozproszenie i przypisanie do SOC umożliwia — jak formułuje to stanowisko — „ochronę w świetle prawa międzynarodowego dotyczącego konfliktów zbrojnych”. Międzynarodowe prawo humanitarne przyznaje bowiem szczególną ochronę prawną ludności cywilnej i strukturom, które ją obsługują — pod warunkiem, że obrona cywilna jest zorganizowana „według przewidzianych konwencjami standardów”, jak przypomina to samo stanowisko w części o ochronie ludności. Zasoby medyczne tak umocowanej obrony cywilnej korzystają z wyraźnej, oznakowanej ochrony prawnomiędzynarodowej — magazyn wpięty w infrastrukturę wojskową dzieli natomiast ryzyko sąsiadujących z nim legalnych celów. Od umocowania magazynu zależy więc, jak czytelna i jak łatwa do respektowania jest jego ochrona — oraz jakie faktyczne ryzyko dzieli z otoczeniem.

Jest i trzecia korzyść, wpisana w logikę samej formacji: SOC działa także w warunkach okupacji i odcięcia od władz centralnych. Rezerwa rozproszona po strukturach, które z założenia mają zachować zdolność działania lokalnie, pozostaje użyteczna nawet wtedy, gdy państwo traci kontrolę nad częścią terytorium.

Ostatnie ogniwo odporności lekowej

Rezerwy w SOC domykają łańcuch, którego wcześniejsze ogniwa opisują inne teksty tej sieci: krajowa produkcja substancji czynnych zmniejsza zależność od dostaw z zagranicy, publiczne fabryki dają państwu kontrolę nad asortymentem, a rozproszone, prawnie chronione zapasy sprawiają, że w chwili kryzysu leki znajdują się w tych samych województwach co ludzie, którzy będą ich potrzebowali — bez konieczności przewożenia ich przez kraj objęty działaniami wojennymi. Analogiczną konstrukcję — zapasy ogólne, nie tylko medyczne — omawiamy w tekście o odbudowie rezerw strategicznych, a o kadrach, które mają tych zasobów używać, piszemy w tekście o ochronie zdrowia na czas wojny.

Co proponuje Razem

Stanowisko z 2023 roku i deklaracja programowa z 2025 roku składają się tu na następujący pakiet:

Rezerwy strategiczne leków i sprzętu medycznego w strukturach Służby Obrony Cywilnej (stanowisko 2023).
Równomierne rozmieszczenie na terytorium wszystkich województw — zapasy dopasowane do scenariuszy działań na danym terenie (stanowisko 2023).
Ochrona zasobów w świetle prawa międzynarodowego konfliktów zbrojnych — dzięki umocowaniu w obronie cywilnej zorganizowanej według standardów konwencji (stanowisko 2023).
Strategiczne rezerwy leków jako element suwerenności lekowej, obok publicznych fabryk i krajowej produkcji (deklaracja 2025, pkt 8).

Źródła i dalsza lektura

Ochrona zdrowia na czas wojny: skąd wziąć nadwyżkę sił i środków

Thu, 09 Jul 2026 09:00:00 +0200

Wojna w Ukrainie toczy się także przeciwko szpitalom. Od początku pełnoskalowej inwazji w lutym 2022 roku WHO zweryfikowała w swoim systemie monitorowania ponad 3000 ataków na ochronę zdrowia — około 80 proc. z nich uderzyło w przychodnie, szpitale i inne placówki, a mniej więcej co piąty dotyczył ambulansów i pojazdów sanitarnych.

Polska planuje swoją odporność z systemem, który już w czasie pokoju działa bez zapasu. Dlatego stanowisko Razem ws. obronności zapisuje: „długofalowe planowanie musi zakładać zapewnienie nadwyżki sił i środków, które pozwolą na przeciwdziałanie kryzysom” (stanowisko, 2023).

Wojna zabiera personel dwa razy

Konflikt zbrojny obciąża system zdrowia z obu stron naraz. Stanowisko Razem opisuje ten mechanizm precyzyjnie: w razie wojny na terenie Polski lub sąsiednich państw sojuszniczych trzeba liczyć się ze „znacznym ubytkiem personelu medycznego związanym z powołaniem do służby wojskowej” oraz z obciążeniem napływem rannych i uchodźców z krajów ościennych. Lekarze i ratownicy odchodzą do wojska dokładnie wtedy, gdy liczba pacjentów gwałtownie rośnie.

Punkt startowy jest przy tym niski. Według profilu zdrowotnego Polski przygotowanego w ramach cyklu „State of Health in the EU” w 2023 roku przypadało u nas 3,9 praktykującego lekarza na 1000 mieszkańców wobec unijnej średniej 4,3 oraz 5,9 pielęgniarki wobec średniej 8,5; ten sam raport wskazuje niedobory kadr w wybranych specjalizacjach i regionach oraz starzenie się zawodu — blisko trzecia część pielęgniarek ma między 50 a 59 lat. System, który już w czasie pokoju pracuje na granicy wydolności, nie odda wojsku tysięcy medyków bez zapaści po stronie cywilnej. Nadwyżkę trzeba zbudować zawczasu — i właśnie dlatego Razem chce planować zasoby zdrowotne „w sposób skoordynowany, uwzględniający potrzeby Sił Zbrojnych oraz opieki nad ludnością cywilną”.

Sanitariusz z SOC przy prostszych procedurach

Skoro wyszkolenie lekarza trwa kilkanaście lat, nadwyżki nie da się wyczarować samym zwiększeniem naborów. Stanowisko proponuje dwa równoległe ruchy. Pierwszy to zachęty finansowe do studiowania na wybranych kierunkach medycznych i specjalizacjach, „połączonych z podjęciem zobowiązania do służby w Siłach Zbrojnych lub Służbie Obrony Cywilnej” — państwo płaci za wykształcenie, a w zamian zyskuje medyka wpisanego w plany mobilizacyjne. Drugi to taskshifting: analiza kluczowych kompetencji medycznych na wypadek kryzysu i przekazanie części zadań personelowi wspierającemu z wąskim przeszkoleniem. Stanowisko ujmuje to konkretnie: w warunkach głębokiego kryzysu „prostsze procedury medyczne efektywnie wykonywać mogą odpowiednio przeszkoleni sanitariusze w ramach SOC, co będzie w istotny sposób odciążać opiekę medyczną”. Lekarz specjalista zostaje przy tym, czego nikt inny nie zrobi; opatrunki, triaż i podstawowa opieka schodzą niżej, do przeszkolonych struktur obrony cywilnej. Dokument dokłada do tego trzeci, najszerszy krąg: „wspieranie edukacji w zakresie umiejętności paramedycznych wśród ludności cywilnej oraz funkcjonariuszy SOC” — im więcej osób umie zatamować krwotok i ułożyć poszkodowanego, tym mniej pracy spada na system w godzinach, gdy jest jej najwięcej. O tym, jak struktury obrony cywilnej mają wyglądać, piszemy w dziale Obrona cywilna i schrony.

Ewakuacja poza zasięg frontu

Trzeci element planu wykracza poza granice kraju. Nawet system z nadwyżką może zostać przeciążony, jeśli działania wojenne obejmą znaczną część terytorium — dlatego stanowisko uznaje za konieczne „już teraz posiadanie stosownych umów i procedur współpracy z systemami opieki zdrowotnej innych państw europejskich w zakresie ewakuacji i leczenia pacjentów na ich terenie”. Chodzi o uzgodnione zawczasu porozumienia z konkretnymi państwami położonymi poza strefą bezpośrednio narażoną na działania wojenne: kto przyjmuje pacjentów i jakimi kanałami. Ukraińscy pacjenci onkologiczni i ranni trafiają dziś do szpitali w całej Europie — Polska powinna mieć analogiczną siatkę porozumień wynegocjowaną i podpisaną w czasie pokoju, bo negocjowanie kanałów ewakuacji w trakcie kryzysu oznacza tygodnie improwizacji dokładnie wtedy, gdy liczą się godziny.

Co proponuje Razem

Jesteśmy przekonani, że długofalowe planowanie musi zakładać zapewnienie nadwyżki sił i środków, które pozwolą na przeciwdziałanie kryzysom.— Partia Razem, stanowisko ws. obronności (14 sierpnia 2023), partiarazem.pl

Skoordynowane planowanie zasobów zdrowia dla Sił Zbrojnych i ludności cywilnej jednocześnie (stanowisko 2023).
Zachęty finansowe do studiów medycznych powiązane ze zobowiązaniem do służby w SZ lub Służbie Obrony Cywilnej (stanowisko 2023).
Taskshifting — prostsze procedury medyczne w rękach odpowiednio przeszkolonych sanitariuszy SOC (stanowisko 2023).
Umowy ewakuacyjne z systemami opieki zdrowotnej innych państw europejskich — leczenie pacjentów poza strefą zagrożenia (stanowisko 2023).

Nadwyżka kadr wymaga jeszcze nadwyżki materiałowej — leków i sprzętu, które przetrwają pierwsze uderzenie. Temu poświęcamy osobny tekst o rezerwach leków w Służbie Obrony Cywilnej.

Źródła i dalsza lektura

Rezerwy strategiczne: co dwie kontrole NIK mówią o systemie, który trzeba odbudować

Mon, 06 Jul 2026 09:00:00 +0200

„Polski system ochrony ludności jest w ruinie. Brakuje schronów czy kluczowych rezerw strategicznych” — tak zaczyna się rozdział o bezpieczeństwie w deklaracji programowej Razem z 2025 roku, a wśród zobowiązań pada zdanie krótkie jak inwentaryzacja po pożarze: „Odbudujemy rezerwy strategiczne”.

Słowo „odbudujemy” niesie tu konkretną diagnozę. Państwowy system zapasów na czas kryzysu istnieje na papierze od lat. W praktyce dwie kontrole Najwyższej Izby Kontroli, przeprowadzone w odstępie dekady, pokazały najpierw, że system działał latami bez rządowego programu, który miał go definiować, a potem — że agencja zarządzająca zapasami kupowała z pominięciem elementarnych reguł konkurencyjności.

Program, którego nigdy nie było

Ramy prawne wyglądają porządnie. Rezerwy strategiczne (od żywności i paliw po sprzęt medyczny) tworzy się według rządowego programu, a ich utrzymanie powierzono wyspecjalizowanej agencji; obecnie reguluje to ustawa z 17 grudnia 2020 r. o rezerwach strategicznych. Praktyka rozjechała się z przepisami szybko. Kontrola NIK opublikowana w lutym 2016 roku wykazała, że Rządowy Program Rezerw Strategicznych na lata 2013–2017 (dokument, który miał określać, co i w jakich ilościach państwo gromadzi) nigdy nie został przyjęty przez Radę Ministrów, bo ministrowie finansów i gospodarki nie doszli do porozumienia w sprawie pieniędzy. W tym samym raporcie Izba policzyła, że koszty utrzymania rezerw w latach 2013–2014 trzykrotnie przekroczyły przyznaną dotację, a ówczesna Agencja Rezerw Materiałowych łatała lukę przychodami ze sprzedaży paliw i kredytami (w 2014 roku pożyczyła 90 mln zł). Państwo utrzymywało więc zapasy, nie mając planu, który określałby ich strukturę, i finansowało je kredytem oraz sprzedażą paliw — czyli poza normalną ścieżką budżetową, którą przewidziały przepisy.

Agencja od zakupów na żółtych karteczkach

Dziewięć lat później NIK wróciła do tematu — i oceniła gospodarowanie rezerwami jeszcze surowiej. Kontrola obejmująca lata 2021–2024, opublikowana w kwietniu 2025 roku, wykazała, że Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych wydała ponad 70 mln zł niegospodarnie i nierzetelnie. W szczegółach raportu: racje żywnościowe kupowane z marżą sięgającą 189 proc., 217,3 mln zł wydane na rękawice nitrylowe, wielomilionowe umowy zawierane z wykonawcami wskazywanymi przez przełożonych „ustnie lub na papierowych żółtych karteczkach”, bez zachowania konkurencyjności. Agencja nie wdrożyła procedur antykorupcyjnych i podpisywała kontrakty mimo negatywnych rekomendacji Centralnego Biura Antykorupcyjnego; Izba zapowiedziała analizę materiału pod kątem zawiadomień do prokuratury. Wszystko to działo się w instytucji, która w razie wojny, epidemii czy klęski żywiołowej ma być pierwszym zapleczem materiałowym państwa.

Wszystkie te ustalenia pochodzą z raportów NIK, nie z dokumentów programowych Razem — te nie zajmują się rozliczaniem poszczególnych transakcji, formułują za to zasadę zapisaną dla wydatków obronnych: jawne uzasadnienia wydatków i realna kontrola parlamentarnych komisji (stanowisko 2023), obok zapisanego w deklaracji zobowiązania, które brzmi: „właściwe wydatkowanie nakładów na obronność" (deklaracja 2025, pkt 3) — logika, która tym bardziej powinna objąć agencję rezerw.

Miejsce rezerw w architekturze odporności państwa

W stanowisku ws. obronności z 2023 roku Razem opisuje odporność państwa jako zdolność do utrzymania funkcjonowania instytucji, życia społecznego i gospodarczego w warunkach wojny — a składają się na nią „wiedza i umiejętności oraz procedury działania na wypadek wystąpienia konkretnych zagrożeń lub kryzysów, przewidziane na ten cel zasoby sprzętowe, materiałowe i ludzkie”. Rezerwy strategiczne są w tej układance zasobem materiałowym: bez nich procedury pozostają ćwiczeniem teoretycznym. Drugim elementem twardej odporności, zapisanym w tym samym punkcie deklaracji co odbudowa rezerw, jest „niezależny od sieci komórkowych awaryjny ogólnokrajowy system łączności radiowej na wypadek klęsk żywiołowych, dywersji czy konfliktu zbrojnego” (deklaracja 2025, pkt 7).

Logika rozproszonych, odpornych zasobów wraca zresztą w całym programie sieci: w energetyce analogiczną rolę pełnią rozproszone magazyny energii jako element odporności infrastruktury, a w ochronie zdrowia — rezerwy leków rozmieszczone po województwach, którym poświęcamy osobny tekst o rezerwach leków w Służbie Obrony Cywilnej.

Co proponuje Razem

Deklaracja programowa zamyka ten obszar w kilku twardych zobowiązaniach:

Odbudowa rezerw strategicznych — przywrócenie państwu realnych zapasów na czas kryzysu (deklaracja 2025, pkt 7).
Awaryjny ogólnokrajowy system łączności radiowej, niezależny od sieci komórkowych (deklaracja 2025, pkt 7).
Odporność jako rama planowania — zasoby sprzętowe, materiałowe i ludzkie przewidziane z góry na konkretne scenariusze, nie dokupywane w panice po wybuchu kryzysu (stanowisko 2023).

Reguły gromadzenia zapasów powinny przy tym wynikać z długofalowego planowania obronnego — o tym, dlaczego Razem chce zapisać je w doktrynie przyjętej przez Sejm, piszemy w tekście o doktrynie obronnej w randze ustawy.

Źródła i dalsza lektura

Doktryna obronna w randze ustawy: po co przenosić strategię z gabinetu do Sejmu

Sat, 04 Jul 2026 09:00:00 +0200

Obowiązująca Strategia Bezpieczeństwa Narodowego weszła w życie 12 maja 2020 roku jednym podpisem: prezydent Andrzej Duda zatwierdził ją postanowieniem, a dokument z 2014 roku został nią zastąpiony (komunikat MSWiA).

Razem uważa, że fundament polityki obronnej nie powinien wisieć na akcie, który następna władza może równie szybko podmienić. Stąd postulat ustanowienia Doktryny Obronnej Polski w randze ustawy — przyjętej „w drodze demokratycznej debaty sejmowej” i określającej, jakich sił i środków państwo planuje użyć wobec zagrożeń o charakterze konwencjonalnym, hybrydowym, cyfrowym oraz dezinformacyjnym (stanowisko Razem ws. obronności, 2023).

Strategia do wymiany przy każdej zmianie władzy

Formalna kruchość obecnego modelu jest dobrze widoczna w metryce samego dokumentu. Strategię z 2020 roku zatwierdzono postanowieniem prezydenta wydanym na wniosek premiera — czyli aktem, którego przygotowanie i podpisanie odbywa się w całości wewnątrz władzy wykonawczej. Rejestr aktów prawnych odnotowuje przy tym, że podstawa prawna tego postanowienia została uchylona w kwietniu 2022 roku wraz z reformą przepisów o obronności: w rejestrze samo postanowienie ma dziś status „nieobowiązujące – uchylona podstawa prawna”, a mimo to państwo wciąż posługuje się strategią z 2020 roku — i nikt nie musiał tego stanu ani zauważyć, ani naprawić, bo żadna procedura parlamentarna go nie dotyka.

Stanowisko z 2023 roku ocenia to ostro: kolejne rządy „zastrzegały sobie prawo do gwałtownych i daleko idących zmian – w naszej opinii częściej podyktowanych chęcią zaznaczenia swojej odmienności od poprzedników, niż rzeczywistym interesem i potrzebami obronnymi kraju”. Reformy i plany modernizacji były ogłaszane i unieważniane przez następujących po sobie ministrów, a każda ekipa zaczynała planowanie od nowa. W dziedzinie, w której inwestycje i szkolenie liczy się w dekadach, taki rytm pracy oznacza, że państwo permanentnie znajduje się na etapie wstępnym.

Ustawa, czyli spór rozstrzygany przed głosowaniem

Przeniesienie doktryny do ustawy zmienia mechanikę jej powstawania i trwania. Ustawę poprzedza jawna debata parlamentarna, w której każda siła polityczna musi ujawnić swoje stanowisko i zagłosować; zmiana wymaga przejścia tej samej drogi jeszcze raz, z nową większością i nowym uzasadnieniem. Razem chce w ten sposób „określić jasno, jak Polska rozumie swoje interesy strategiczne, co określa jako zagrożenie i jak zamierza na nie odpowiadać” — a samo ustanowienie doktryny w randze ustawy ma tworzyć „pole do porozumienia ponad podziałami politycznymi” i ustabilizować politykę obronną (stanowisko, 2023).

Za tym wyborem stoi jeszcze jedno założenie stanowiska: w sytuacji kryzysowej „należy działać, a nie zagłębiać się w polityczne spory o tym, jakie kroki będą najodpowiedniejsze”. Spór o kierunki polityki obronnej jest w demokracji nieunikniony i potrzebny — chodzi o to, by odbył się zawczasu, w Sejmie, a nie w pierwszych godzinach kryzysu, gdy elementem wielu współczesnych zagrożeń będą (jak zauważa stanowisko) intensywne działania dezinformacyjne pogłębiające podziały. O tym, jak państwo ma bronić się przed wojną informacyjną, piszemy szerzej w dziale Służby i dezinformacja.

Ostrzeżenie adresowane na zewnątrz

Doktryna uchwalona przez parlament ma też funkcję sygnalną, skierowaną poza granice kraju. Stanowisko przewiduje, że doktryna „będzie stanowiła jasny komunikat dla państw wrogich – ostrzegający o konkretnych konsekwencjach, z jakimi muszą się liczyć w przypadku działań zagrażających Polsce i jej kluczowym interesom”. Odstraszanie działa wtedy, gdy przeciwnik wie, że deklarowana odpowiedź przetrwa wybory. Zobowiązanie zapisane w ustawie, za którym stoi głosowanie parlamentu, waży więcej niż dokument, który można wycofać postanowieniem. Dlatego doktryna ma z góry określać reakcję na pełne spektrum zagrożeń: konwencjonalnych, hybrydowych, cyfrowych i dezinformacyjnych — dokładnie w tym katalogu, który deklaracja programowa z 2025 roku przenosi do zobowiązań wyborczych.

Co proponuje Razem

Wprowadzimy ustawę o Polskiej Doktrynie Obronnej, która długofalowo określi, jakie siły i środki powinny zostać wykorzystane wobec zagrożeń o charakterze konwencjonalnym, hybrydowym, cyfrowym oraz dezinformacyjnym.— Partia Razem, deklaracja programowa 2025 — „Odporne społeczeństwo, bezpieczna Polska” (pkt 1), partiarazem.pl

Doktryna Obronna Polski w randze ustawy — przyjęta w drodze demokratycznej debaty sejmowej, jako pole porozumienia ponad podziałami (stanowisko 2023).
Odpowiedź na cztery typy zagrożeń — konwencjonalne, hybrydowe, cyfrowe i dezinformacyjne, określona długofalowo (deklaracja 2025, pkt 1).
Stabilizacja polityki obronnej — koniec cyklu, w którym każdy rząd unieważnia plany poprzedników (stanowisko 2023).
Jasny komunikat dla państw wrogich o konkretnych konsekwencjach działań zagrażających Polsce (stanowisko 2023).

Doktryna wyznacza ramy. Odporność państwa wymaga jednak także zasobów, które w kryzysie da się realnie uruchomić. O tym, w jakim stanie są dziś polskie zapasy na czarną godzinę, piszemy w tekście o odbudowie rezerw strategicznych.