Przemysł obronny | Bezpieczna Polska Razem

Tajne przez wygodne. Kto kontroluje wydatki MON

Sat, 11 Jul 2026 09:00:00 +0200

Wokół zakupów zbrojeniowych krąży wygodny argument: skoro to sprawy bezpieczeństwa państwa, opinia publiczna powinna wiedzieć jak najmniej. Każde pytanie o cenę, harmonogram czy uzasadnienie kontraktu można wtedy zbyć klauzulą, a debatę zastąpić komunikatem prasowym o kolejnym historycznym sukcesie.

Razem w stanowisku ws. obronności z 2023 roku rozbiera ten argument na części — i dochodzi do wniosku odwrotnego: tajność, która wymyka się demokratycznej kontroli, sama staje się zagrożeniem dla obronności.

Mit: im mniej wiemy o wydatkach MON, tym bezpieczniejsza Polska

Rzeczywiste wymogi tajemnicy — parametry techniczne, plany operacyjne, szczegóły rozmieszczenia — nikt poważny nie kwestionuje. Problem w tym, że klauzula rozlewa się daleko poza nie. Stanowisko Razem opisuje mechanizm: „coraz częściej cele oraz ostateczne rezultaty decyzji MON są uznawane za tajne i zastępowane publikacją propagandy wiecznego sukcesu". Klauzula coraz częściej obejmuje więc informacje, których ujawnienie w niczym nie pomogłoby przeciwnikowi, za to postawiłoby w złym świetle kierownictwo resortu: rozjazd między zapowiedziami a dostawami, koszty renegocjacji, opóźnienia programów. Opinia publiczna dostaje w zamian wersję wydarzeń, w której każdy kontrakt jest przełomowy, a każda decyzja trafna.

Skutek opisany w stanowisku: „To znaczne ograniczenie kontroli nad rządem sprawia, że problemy systemu obrony Polski pozostają ukryte i nierozwiązane. Jednocześnie umożliwia to traktowanie Sił Zbrojnych RP jak prywatnego folwarku, w którym można realizować swoje polityczne ambicje". Obie diagnozy — „propaganda wiecznego sukcesu" i „prywatny folwark" — to sformułowania z dokumentu partii i tak należy je cytować: jako ocenę polityczną Razem, popartą obserwacją praktyki kolejnych kierownictw resortu.

Fakt: ukryte problemy armii nie znikają, tylko rosną

Wojsko, którego słabości wolno opisywać wyłącznie w klauzulowanych raportach, traci najtańszy mechanizm naprawczy — presję zewnętrzną. Wadliwy kontrakt, o którym nikt nie może publicznie zapytać, będzie realizowany dalej; program, którego opóźnień nie widać, nie doczeka się korekty. Sprawa eksportu trotylu z Nitro-Chemu, opisana przez nas w tekście o polskim trotylu i cudzych bombach, pokazuje wzorzec: o kontraktach zawieranych od 2016 roku, które według Razem osłabiały polskie zdolności amunicyjne, opinia publiczna dowiedziała się po latach — dopiero z raportu zagranicznych organizacji śledczych, bo dokumenty własnego państwa milczały.

Przy wydatkach rzędu 38,0 mld dolarów rocznie i 4,2 procent PKB — najwięcej w historii III RP (baza SIPRI Milex) — każdy procent przepłacony przez słabo kontrolowany resort oznacza setki milionów, których zabraknie na amunicję, wyposażenie żołnierzy albo schrony.

Jawność pełni jeszcze jedną funkcję, którą stanowisko Razem podnosi do rangi warunku: „Efektywność wydatkowanych środków i konsensus głównych sił politycznych są zasadniczymi warunkami sukcesu polskiej polityki w sferze obronnej". Konsensus ponad podziałami da się zbudować wyłącznie wokół faktów dostępnych wszystkim stronom — opozycja nie podpisze się pod polityką obronną, której rzeczywistych kosztów i rezultatów nie wolno jej poznać, a każda zmiana władzy będzie wtedy zaczynała rozliczanie poprzedników od zera.

Mit: parlamentarna kontrola to polityczne widowisko

Kontrola bywa widowiskiem tam, gdzie komisje nie mają narzędzi — mogą wysłuchać ministra, ale nie wyegzekwować dokumentów ani rozliczyć decyzji. Dlatego propozycja Razem koncentruje się na twardych uprawnieniach komisji. Stanowisko formułuje ją tak: „najlepszą metodą na poprawę tej sytuacji jest wzmocnienie roli parlamentarnych Komisji Obrony Narodowej, by mogły one odpowiednio kontrolować poprawność decyzji MON". Drugi konkret idzie dalej niż kontrola następcza: „będziemy dążyć do większej jawności poprzez wymuszenie publikacji wyczerpujących uzasadnień podejmowanych wydatków, w szczególności na rzecz zakupów sprzętu". Uzasadnienie publikowane z urzędu odwraca ciężar dowodu — to resort ma z góry wykazać, po co kupuje, za ile i dlaczego właśnie to, zamiast odsyłać pytających do trybu dostępu do informacji publicznej.

Cywilny, demokratyczny nadzór nad systemem obronnym stanowisko nazywa wprost podstawą jego dobrego działania — ta sama logika obejmuje służby specjalne, czemu poświęcona jest strona działu służby i dezinformacja. Jawność wydatków publicznych jako zasada ustrojowa, nie tylko wojskowa, to z kolei teren serwisu Razem dla uczciwej polityki.

Co konkretnie proponuje Razem

Cywilny nadzór nad systemem obrony państwa w tym nad Siłami Zbrojnymi RP jest podstawą ich dobrego działania. Jednak kontrola ta funkcjonuje jedynie wówczas, gdy jest także w pełni demokratyczna.— Partia Razem, stanowisko ws. obronności (14 sierpnia 2023), partiarazem.pl

Wzmocnienie roli parlamentarnych Komisji Obrony Narodowej, by mogły realnie kontrolować poprawność decyzji MON (stanowisko 2023).
Obowiązkowa publikacja wyczerpujących uzasadnień wydatków, w szczególności na zakupy sprzętu (stanowisko 2023).
Właściwe wydatkowanie nakładów na obronność jako zobowiązanie programowe (deklaracja programowa 2025, rozdz. „Odporne społeczeństwo, bezpieczna Polska", pkt 3).

Źródła i dalsza lektura

W polskich wydatkach obronnych prawie nie ma badań

Thu, 09 Jul 2026 09:00:00 +0200

W deklaracji programowej z 2025 roku Razem zapisało jedno zdanie, które ustawia cały stosunek partii do modernizacji armii: „Zwiększymy udział badań i rozwoju w wydatkach obronnych Polski" (deklaracja programowa 2025, rozdz. „Odporne społeczeństwo, bezpieczna Polska", pkt 3). Diagnoza stojąca za tym postulatem pochodzi ze stanowiska ws. obronności z 2023 roku, a w pełnym brzmieniu głosi: „Polska jest jednym z najmniej inwestujących w rozwój technologiczny krajów w Europie". Rachunek jest niewygodny dla wszystkich dotychczasowych ekip: rekordowe budżety obronne idą niemal w całości na zakup gotowych systemów, a warstwa, z której wyrastają przyszłe zdolności (badania, konstrukcje, prototypy), pozostaje głodzona.

Cienka baza pod grubym budżetem

Wydatki wojskowe Polski sięgnęły w 2024 roku 38,0 mld dolarów, czyli 4,2 procent PKB — według SIPRI jeden z najwyższych wskaźników na kontynencie (SIPRI Fact Sheet 2025). Nakłady na badania i rozwój w całej polskiej gospodarce wyniosły w tym samym roku 1,41 procent PKB (GUS — Działalność badawcza i rozwojowa w Polsce w 2024 r.) — i to liczone razem z farmacją, informatyką i uczelniami. Kraj, który w relacji do PKB zbroi się szybciej niż niemal ktokolwiek w Europie, na tworzenie własnej technologii (jakiejkolwiek, nie tylko wojskowej) przeznacza ułamek tego, co liderzy. Przemysł obronny nie wyrasta ponad ogólną kondycję zaplecza badawczego swojego kraju: konstruktorzy, laboratoria certyfikacyjne i doświadczeni inżynierowie przychodzą do zbrojeniówki z tego samego zasobu, z którego czerpie reszta gospodarki.

Konsekwencje opisuje stanowisko Razem przy okazji części krytycznych: ograniczenie uzależnienia od części krytycznych „stanowić będzie wyzwanie", właśnie dlatego, że rodzimej bazy technologicznej jest tak mało. Import da się zastąpić krajową produkcją tylko wtedy, gdy ktoś tę produkcję umie zaprojektować, przetestować i certyfikować — o tym, czemu to ważne również dla serwisu i remontów, piszemy w tekście o polonizacji uzbrojenia.

Europejski punkt odniesienia

Program Razem nie wyznacza docelowego procenta wydatków obronnych na badania; zewnętrzny punkt odniesienia istnieje jednak od dawna: państwa Europejskiej Agencji Obrony przyjęły już w 2007 roku wspólny benchmark, by na badania i technologie obronne (R&T) przeznaczać 2 procent łącznych wydatków obronnych — cel zbiorczy, który agencja co roku konfrontuje z rzeczywistością w publikacji Defence Data. Pytanie „ile badań w zbrojeniach" od blisko dwóch dekad należy więc w Europie do standardowego instrumentarium polityki obronnej.

Postulat Razem ma przy tym charakter kierunkowy: udział badań i rozwoju w polskich wydatkach obronnych ma rosnąć, bo obecna struktura (niemal wszystko na zakupy, prawie nic na rozwój) konserwuje pozycję kraju skazanego na kupowanie cudzych rozwiązań. Ta sama logika obowiązuje zresztą w unijnych wspólnych programach: sprzęt kupowany razem z partnerami warto również razem rozwijać, o czym piszemy w tekście o europejskich wspólnych zakupach.

Badania to też odporność

Nakłady badawcze w obronności procentują poza samą armią. Systemy łączności odporne na zakłócenia, ochrona infrastruktury krytycznej, technologie podwójnego zastosowania — wszystko to zasila cywilną odporność państwa, którą opisujemy na stronie działu odporność państwa. Działa to również w drugą stronę: gospodarka o silnym zapleczu badawczym szybciej adaptuje się do kryzysu, także wojennego. Szerszy rachunek nakładów na naukę i innowacje w polskiej gospodarce prowadzi serwis Razem dla gospodarki — dla obronności wniosek jest strukturalny: przy nakładach badawczych całej gospodarki na poziomie 1,41 procent PKB zbrojeniówka nie znajdzie kadr i laboratoriów, z których mogłaby zbudować własne zaplecze technologiczne.

Kierunek według Razem

Większy udział badań i rozwoju w wydatkach obronnych Polski — postulat kierunkowy z deklaracji programowej (deklaracja 2025, pkt 3).
Właściwe wydatkowanie nakładów na obronność i rozwój polskiego przemysłu obronnego — ten sam punkt deklaracji wiąże pieniądze z rozwojem, nie samą konsumpcją sprzętu.
Ograniczanie zależności od części krytycznych przez budowę własnych kompetencji technologicznych (stanowisko ws. obronności, 2023).
Decyzje inwestycyjne w zbrojeniówce oparte na obiektywnych celach, bo badania wymagają ciągłości dłuższej niż kadencja (stanowisko 2023).

Źródła i dalsza lektura

Europa przepłaca za broń kupowaną w pojedynkę

Tue, 07 Jul 2026 09:00:00 +0200

Europejska obronność cierpi na rozdrobnienie: kilkanaście typów czołgów (factsheet KE „Defending Europe"), po kilka konkurujących programów w każdej kategorii sprzętu, osobne przetargi i magazyny części. Państwo negocjujące z producentem w pojedynkę płaci więcej i dostaje później. Razem już w stanowisku ws. obronności z 2023 roku zaproponowało wyjście z tej pułapki: „Polska powinna zabiegać o wprowadzenie regionalnego systemu wspólnych zakupów sprzętu wojskowego. Umożliwiłoby to znaczne obniżenie kosztów dalszych zakupów oraz standaryzację uzbrojenia". Deklaracja programowa z 2025 roku podnosi ten postulat na poziom kontynentu.

Sprawdzone u sąsiadów

Wspólne zamówienia obronne nie są teoretycznym konstruktem. Stanowisko Razem przywołuje dwa punkty odniesienia: projekty zrealizowane w krajach Beneluksu oraz kraje nordyckie, które w 2023 roku zgodziły się na połączenie swoich sił lotniczych. Nordycka decyzja dotyczy przy tym wspólnego działania lotnictwa — pokazuje, że współpraca głębsza niż wspólne zakupy jest w regionie osiągalna. Mechanizm korzyści jest prosty i dobrze znany z każdego innego rynku: większe zamówienie daje niższą cenę jednostkową i mocniejszą pozycję negocjacyjną, a jednolity sprzęt u sąsiadów oznacza wspólne magazyny amunicji, wymienne części i szkolenia, które można prowadzić razem.

Stanowisko z 2023 roku dodaje do tego element, który w debacie o zbrojeniach zwykle umyka. Wspólną współpracą zakupową „należy objąć także pozostałe cywilne służby i instytucje publiczne kluczowe dla systemu obronnego" — a więc również sprzęt dla ratownictwa, ochrony ludności czy służb odpowiadających za infrastrukturę krytyczną. Obronność w ujęciu Razem obejmuje całe zaplecze państwa, o czym szerzej na stronie działu odporność państwa.

SAFE: 150 miliardów na wspólne zamówienia

Unia Europejska przyjęła w maju 2025 roku instrument, który realizuje dokładnie tę logikę. Program SAFE (Security Action for Europe) to pula do 150 mld euro tanich, długoterminowych pożyczek dla państw członkowskich na inwestycje obronne — z regułą, że zamówienia mają być co do zasady wspólne, realizowane przez co najmniej dwa państwa, oraz z wymogiem, by nie więcej niż 35 procent wartości komponentów pochodziło spoza UE, EOG-EFTA i Ukrainy. Wspólne zamówienia i standaryzacja to postulaty ze stanowiska Razem z 2023 roku, które dwa lata później stały się unijnym rozporządzeniem; preferencyjne pożyczki i wymóg europejskiego komponentu SAFE dokłada od siebie — zbieżnie z zapisaną w deklaracji 2025 zasadą oparcia zakupów o polski i europejski przemysł.

Gdy w polskiej polityce wybuchł spór, czy korzystać z SAFE, czy szukać finansowania gdzie indziej, Adrian Zandberg odpowiedział na konferencji we Wrocławiu propozycją rozdzielenia strumieni: „Wykorzystajmy środki europejskie do tego, żeby sfinansować te konieczne inwestycje w zbrojenia". Europejskie pożyczki mają robić to, do czego je zaprojektowano, czyli finansować uzbrojenie kupowane wspólnie i w Europie; środki z NBP — w propozycji nazwanej «SAFE + Atom» — miałyby zaś przyspieszyć program jądrowy. „Polska dzisiaj potrzebuje olbrzymich inwestycji. I to nie tylko inwestycji w zbrojenia" — zastrzegał przy tym Zandberg, bo wyścig zbrojeń nie może wypchnąć z budżetu reszty państwa.

Standaryzacja jako polisa

Deklaracja programowa z 2025 roku wiąże wspólne zakupy ze standaryzacją wprost: „Zwiększymy standaryzację wykorzystywanego sprzętu poprzez stworzenie europejskiego systemu wspólnych zakupów" (deklaracja programowa 2025, rozdz. „Odporne społeczeństwo, bezpieczna Polska", pkt 6). Ten sam punkt każe przy zakupach uwzględniać logistykę oraz możliwości serwisu i remontu również w razie wojny — kryterium, które rozbieramy osobno w tekście o polonizacji uzbrojenia. Oba wątki się dopełniają: wspólne europejskie zamówienia obniżają cenę i ujednolicają sprzęt, a wymóg krajowego zaplecza serwisowego pilnuje, żeby integracja nie zamieniła się w nową zależność. Docelowo chodzi o Europę, która — jak ujmuje to deklaracja w punkcie o samodzielności obronnej — „mogła własnymi siłami zapewnić sobie bezpieczeństwo"; polityczny wymiar tej samodzielności opisuje serwis Razem dla Europy.

Postulaty Razem w skrócie

Regionalny system wspólnych zakupów sprzętu wojskowego z partnerami gotowymi pogłębić współpracę obok struktur UE i NATO (stanowisko ws. obronności, 2023).
Europejski system wspólnych zakupów i standaryzacja sprzętu (deklaracja programowa 2025, pkt 6).
Objęcie współpracą zakupową także cywilnych służb i instytucji publicznych kluczowych dla systemu obronnego (stanowisko 2023).
Wykorzystanie środków europejskich — w tym SAFE — na konieczne inwestycje w zbrojenia (konferencja Zandberga, 2026).

To, czy wspólnie kupowany sprzęt będzie także wspólnie rozwijany, zależy od nakładów na badania — o nich piszemy w tekście o badaniach i rozwoju w wydatkach obronnych.

Źródła i dalsza lektura

Polonizacja uzbrojenia: sprzęt, który da się naprawić w kraju, gdy przyjdzie wojna

Sun, 05 Jul 2026 09:00:00 +0200

Wydatki wojskowe Polski wzrosły w 2024 roku o 31 procent, do 38,0 mld dolarów, co odpowiada 4,2 procent PKB — tak wynika z danych SIPRI. Za tymi pieniędzmi stoją głównie kontrakty importowe: czołgi, wyrzutnie, śmigłowce kupowane z półki w Stanach Zjednoczonych i Korei Południowej. Razem zgadza się, że armia wymaga modernizacji; spór dotyczy sposobu, w jaki te zakupy są skonstruowane — tego, ile z każdego kontraktu zostaje w krajowym przemyśle, serwisie i kompetencjach. W stanowisku ws. obronności z 2023 roku partia zapisała diagnozę, która od tamtej pory tylko zyskała na aktualności: „masowe sprowadzanie sprzętu - przy braku pokrycia zapotrzebowania na części krytyczne i z ograniczoną produkcją na licencji - tylko zwiększyło już silną zależność Polski od niepewnych łańcuchów dostaw".

Zależność kupowana razem ze sprzętem

Zakup nowoczesnego czołgu czy wyrzutni otwiera wieloletnie zobowiązanie, które ciągnie się przez cały cykl życia sprzętu: amunicję, części zamienne, przeglądy i remonty główne. Każdy z tych elementów, jeśli pozostaje za granicą, jest osobną nitką zależności. Stanowisko Razem zwraca uwagę, że „polskie możliwości remontowe, tak kluczowe dla działania nowoczesnej armii, także pozostają na zbyt niskim poziomie". W czasie pokoju objawia się to kolejkami do zagranicznych serwisów i kosztami. W czasie wojny — gdy łańcuchy dostaw pękają, a sojusznicy w pierwszej kolejności zaopatrują własne armie — sprzęt bez krajowego zaplecza staje się sprzętem jednorazowym: uszkodzona maszyna, której nie ma gdzie naprawić, wypada z walki tak samo jak zniszczona.

Dlatego partia traktuje zaplecze na równi z samymi zakupami. „Polonizacja sprzętu i wyposażenia wojskowego kupowanego za granicą musi pozostawać istotnym czynnikiem budowania potencjału SZ" — głosi stanowisko. „Istotny czynnik" oznacza tu element rachunku, który przy każdej decyzji zakupowej musi ważyć, obok parametrów bojowych i terminów dostaw. Produkcję na licencji w kraju i przenoszenie kompetencji produkcyjnych do rodzimego przemysłu opisuje się w debacie zbiorczym terminem transferu technologii — stanowisko ws. obronności mówi konkretniej: o produkcji na licencji, częściach krytycznych i możliwościach remontowych.

Serwis i remont również w razie wojny

Deklaracja programowa z 2025 roku przekłada tę logikę na regułę zakupową. W rozdziale o bezpiecznej Polsce partia zapowiada, że zakupy kluczowego sprzętu oprze przede wszystkim o polski i europejski przemysł obronny, a „przy zakupach będziemy brać pod uwagę m.in. logistykę oraz możliwości serwisu i remontu również w razie wojny" (deklaracja programowa 2025, rozdz. „Odporne społeczeństwo, bezpieczna Polska", pkt 6). Cały ciężar tej reguły spoczywa na dopisku „również w razie wojny": kryteria przetargowe budowane pod czas pokoju — cena, termin, offset liczony w miejscach pracy — pomijają scenariusz, w którym sprzęt jest eksploatowany intensywnie, uszkodzenia są masowe, a dostęp do zagranicznego producenta może być fizycznie odcięty. Wpisanie zdolności wojennego serwisu do rachunku zakupowego oznacza, że część kontraktów ułoży się inaczej: mniej ekspresowych dostaw z półki, więcej linii produkcyjnych, magazynów części i kompetencji remontowych po polskiej stronie.

Skrajny przykład odwrotnej logiki — eksportowania zdolności, których armia potrzebuje u siebie — opisujemy w tekście o trotylu z Nitro-Chemu.

Zbrojeniówka państwowa, decyzje polityczne

Większość polskiego przemysłu obronnego należy do skarbu państwa, co powinno ułatwiać planowanie — a w praktyce wystawia spółki na kadrową karuzelę. Stanowisko Razem wskazuje, że kolejne rządy ograniczały rozwój przemysłu i spowalniały jego modernizację, dlatego „konieczne jest oparcie decyzji dotyczących inwestycji i obsady personalnej spółek skarbu państwa o obiektywnie wybrane cele - a nie o czynniki polityczne". Zbrojeniówka obsadzana według partyjnego klucza nie zbuduje kompetencji, które wymagają dekady ciągłości: certyfikacji, kadr inżynierskich, relacji licencyjnych. O tym, ile miejsc pracy i krajowej produkcji potrafią wygenerować te same kontrakty, pisze serwis Razem dla gospodarki; nas interesuje tu strona wojskowa rachunku — zdolność armii do napraw i uzupełnień, gdy dostawy z zagranicy staną.

Jak Razem ustawia rachunek zakupowy

Zakupy kluczowego sprzętu przede wszystkim w polskim i europejskim przemyśle obronnym (deklaracja programowa 2025, pkt 6).
Logistyka, serwis i remont — również w razie wojny — jako element każdej decyzji zakupowej (deklaracja 2025, pkt 6).
Polonizacja sprzętu kupowanego za granicą jako istotny czynnik budowania potencjału Sił Zbrojnych (stanowisko ws. obronności, 2023).
Więcej inwestycji w polski przemysł obronny i pokrycie zapotrzebowania na części krytyczne, zamiast nieplanowanych zakupów za granicą (stanowisko 2023).
Obsada i inwestycje spółek zbrojeniowych skarbu państwa według obiektywnych celów, nie politycznych (stanowisko 2023).

Wspólne europejskie zamówienia, które mogą ten rachunek dodatkowo poprawić, opisujemy w tekście o wspólnych zakupach uzbrojenia, a warunki samej służby — na stronie działu wojsko i służba.

Źródła i dalsza lektura

Polski trotyl, cudze bomby: co sprawa Nitro-Chemu mówi o naszej obronności

Fri, 03 Jul 2026 09:00:00 +0200

W listopadzie 2025 roku grupa organizacji śledczych opublikowała raport, który wskazuje na możliwość wykorzystania polskiego trotylu do ataków na ludność cywilną w Strefie Gazy (relacja Polsat News) (OKO.press). Materiał wybuchowy z bydgoskich Zakładów Chemicznych Nitro-Chem, eksportowany do Stanów Zjednoczonych i montowany tam w bombach lotniczych, mógł (według autorów raportu) trafiać do izraelskich operacji, w których ginęli cywile. Posłowie Razem Maciej Konieczny i Marta Stożek zorganizowali w tej sprawie konferencję pod Ministerstwem Obrony Narodowej i zapowiedzieli działania prawne. Na sprawę składają się dwa odrębne pytania: o możliwy udział polskiego produktu w zbrodniach na cywilach oraz o to, dlaczego państwo z niedomagającą produkcją amunicji przez blisko dekadę wysyłało za granicę surowiec, którego samo potrzebuje.

Co ustalili śledczy i gdzie kończy się pewność

Raport opisuje łańcuch: trotyl produkowany w Bydgoszczy, kontrakty eksportowe z amerykańskimi odbiorcami, bomby swobodnie spadające, wreszcie Strefa Gazy. Autorzy wskazują na możliwość takiego przebiegu zdarzeń — a to sformułowanie należy traktować poważnie w obie strony: ustalenia są na tyle mocne, że wymagają wyjaśnienia przez państwo, i zarazem na tyle otwarte, że ostateczną kwalifikację może przynieść dopiero postępowanie prowadzone przez uprawnione organy. Ocena polityczna Razem jest natomiast jednoznaczna. Maciej Konieczny mówił na konferencji:

Raport wskazuje, że trotyl produkowany w bydgoskim Nitrochemie, eksportowany do Stanów Zjednoczonych, w formie bomb swobodnie spadających, był potem używany w Gazie, podczas tej zbrodni ludobójstwa, z którą mieliśmy do czynienia ze strony państwa Izrael. Ten raport budzi wiele istotnych pytań. Także z perspektywy polskiego współudziału w izraelskich zbrodniach w strefie gazy.— Maciej Konieczny, poseł Razem, konferencja pod MON (19 listopada 2025), media.partiarazem.pl

Słowo „ludobójstwo" pada tu jako ocena posła Razem — kwalifikacja prawna działań Izraela w Gazie pozostaje przedmiotem postępowań międzynarodowych, o których szerzej pisze serwis Razem dla Europy.

Dla polskiej debaty istotne jest co innego: jeżeli produkt polskiej spółki skarbu państwa mógł uczestniczyć w atakach na cywilów, obowiązkiem państwa jest wyjaśnić to własnym postępowaniem — tym bardziej że do tej pory wyręczały je w tym zagraniczne organizacje śledcze.

Surowiec, którego brakuje wszystkim

Drugi wymiar sprawy dotyczy zdolności obronnych. Trotyl jest materiałem wybuchowym wypełniającym między innymi pociski artyleryjskie kalibru 155 mm — amunicję, której Europa od 2022 roku dramatycznie potrzebuje i dla Ukrainy, i dla własnych magazynów. Komisja Europejska, uruchamiając program ASAP (Act in Support of Ammunition Production), zidentyfikowała materiały wybuchowe i prochy jako wąskie gardła europejskiej produkcji amunicji i skierowała na ich odblokowanie odpowiednio 124 i 248 mln euro. Polska ma w tym wąskim gardle rzadki atut (działającą, dużą produkcję trotylu) i przez lata sprzedawała go na eksport. Konieczny podsumował: „jest ogromnym błędem w naszej ocenie i zagrożeniem dla polskiego bezpieczeństwa, że te wyjątkowe zdolności produkcyjne jakie mamy, ta produkcja trotylu w bydgoskim Nitro-Chemie jest wykorzystywana nie na polskie potrzeby, ale jest eksportowana".

Odpowiedzialność za ten stan rozkłada się na obie strony sporu politycznego. Pierwszy duży kontrakt eksportowy Nitro-Chem podpisał w 2016 roku — „wtedy rządziło Prawo i Sprawiedliwość. Za tą decyzję odpowiedzialni są panowie Błaszczak i Macierewicz", mówił Konieczny. Ale pytania kieruje także do obecnych władz: ostatni kontrakt spółka podpisała w 2025 roku, „czyli w sytuacji, w której pełnoskalowa wojna w Ukrainie trwała już lata i w sytuacji, w której wiedzieliśmy o tym, co dzieje się w Gazie". Jak mówił poseł, ten sam trotyl mógł przez te lata zasilać produkcję pocisków artyleryjskich, których Polska i Europa potrzebują.

Prokuratura — jeżeli będą podstawy

Razem nie przesądza niczego na konferencji prasowej — partia współpracuje z prawnikami, którzy analizują okoliczności zawarcia kontraktów, i dopiero od wyniku tej analizy uzależnia dalsze kroki. Konieczny zapowiedział: „Będziemy chcieli zbadać możliwość popełnienia przestępstwa, narażenia naszych zdolności obronnych przez władze odpowiedzialne za podpisanie tego kontraktu z 2016 roku. Jeżeli będą ku temu podstawy, a wierzymy, że będą, złożymy w tej sprawie zawiadomienie do prokuratury". Warunkowy tryb tej zapowiedzi dobrze o niej świadczy: zawiadomienie do prokuratury ma ciężar dopiero wtedy, gdy poprzedza je rzetelna analiza prawna okoliczności kontraktów — i taką analizę partia właśnie prowadzi.

Sprawa Nitro-Chemu ilustruje przy okazji szerszy problem, który Razem opisało już w stanowisku ws. obronności z 2023 roku: polski przemysł obronny ma spore możliwości, ale kolejne rządy nigdy nie wykorzystywały go w pełni, a decyzje o eksporcie i inwestycjach zapadały bez przejrzystego rachunku polskich potrzeb. O tym, jak wygląda ten rachunek przy zakupach sprzętu, piszemy w tekście o polonizacji uzbrojenia i serwisie w kraju, a o tym, dlaczego kontrakty MON wymagają publicznych uzasadnień — w tekście o jawności wydatków obronnych.

Czego domaga się Razem

Wyjaśnienia okoliczności kontraktów eksportowych Nitro-Chemu — od pierwszego z 2016 roku po ostatni z 2025 roku, z odpowiedzialnością polityczną obu ekip rządzących (konferencja Razem, 2025).
Zbadania możliwości popełnienia przestępstwa narażenia zdolności obronnych — i zawiadomienia prokuratury, jeżeli analiza prawna da ku temu podstawy.
Priorytetu polskich potrzeb amunicyjnych w decyzjach spółek zbrojeniowych skarbu państwa, zgodnie z linią stanowiska ws. obronności: więcej inwestycji w polski przemysł obronny i decyzje oparte na obiektywnych celach, nie politycznych (stanowisko Razem, 2023).