Służby i dezinformacja | Bezpieczna Polska Razem

Wywiad wojskowy pod Sztab Generalny: jak Razem chce odciąć służby od partyjnej ręki

Mon, 13 Jul 2026 09:00:00 +0200

Ustawa z 9 czerwca 2006 roku o Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego (tekst przez ELI) podporządkowała obie służby Ministrowi Obrony Narodowej — czyli politykowi z partyjnego gabinetu. Dokąd ta konstrukcja prowadzi, Razem opisało w stanowisku ws. obronności z 2023 roku, wskazując problem rzadkim w dokumentach programowych gestem: z nazwiska, przez „ostatnie dwudziestolecie działalności Antoniego Macierewicza” (Partia Razem, stanowisko ws. obronności, 2023). Odpowiedź programowa partii składa się z dwóch mechanizmów: przeniesienia wywiadu i kontrwywiadu wojskowego pod jurysdykcję Szefa Sztabu Generalnego oraz jego kontrasygnaty przy awansach oficerskich funkcjonariuszy cywilnych.

Diagnoza: służby jako pole partyjnych starć

W stanowisku z 14 sierpnia 2023 roku czytamy: „od początku istnienia III RP służby wywiadu i kontrwywiadu nader często były obiektem licznych starć politycznych, a nieodpowiedzialna postawa wielu polityków wystawiała je na ryzyko infiltracji i dekonspiracji. Do szczególnie destruktywnych należy zaliczyć ostatnie dwudziestolecie działalności Antoniego Macierewicza” (Partia Razem, stanowisko ws. obronności, 2023). Partia nie widzi więc w upolitycznieniu służb abstrakcyjnego ryzyka, tylko udokumentowaną historię.

Mechanizm tej historii wyznacza wspomniana ustawa z 2006 roku: szef MON, z natury rzeczy członek partyjnego gabinetu, decyduje o zadaniach i obsadzie obu służb, więc każda zmiana rządu otwiera pokusę, by wojskowe służby informacyjne ustawić pod bieżący interes obozu władzy.

Mechanizm pierwszy: jurysdykcja Szefa Sztabu Generalnego

Na tę pokusę Razem odpowiada zmianą podległości. Partia proponuje „przeniesienie służb wywiadu i kontrwywiadu wojskowego - wraz z ich zadaniowaniem oraz decyzjami kadrowymi - pod jurysdykcję Szefa Sztabu Generalnego” (stanowisko 2023). Istotne są tu oba człony: dopiero przeniesienie zarówno zadaniowania, jak i decyzji personalnych do najwyższego rangą żołnierza odbiera ministrowi narzędzia, którymi dotąd podporządkowywał służby bieżącym potrzebom politycznym. Samo przesunięcie w schemacie organizacyjnym niczego by nie zmieniło. Stanowisko uzasadnia to efektywnością: taka podległość pozwoli „na efektywniejsze ich wykorzystanie i odzwierciedlenie strategicznych interesów kraju w ich działaniu” — wywiad wojskowy ma pracować dla planowania obronnego państwa, którego gospodarzem jest Sztab Generalny, a nie dla kalendarza wyborczego ministra.

Mechanizm drugi: kontrasygnata przy awansach cywilnych

Odrębnym (i często mylonym z poprzednim) elementem propozycji jest ścieżka awansowa w służbach cywilnych. Partia chce „ujednolicić zasady awansu na stopnie oficerskie, wprowadzając dla funkcjonariuszy (cywilnych) kontrasygnatę Szefa Sztabu Generalnego” (stanowisko 2023). Tu nie zmienia się podległość żadnej agencji: chodzi o to, by awans oficerski funkcjonariusza służby cywilnej wymagał podpisu Szefa Sztabu Generalnego obok dotychczasowej decyzji przełożonych. Kontrasygnata pełni funkcję bezpiecznika. Masowe, polityczne rozdawnictwo stopni, jakie bywało narzędziem budowania lojalnych kadr, musiałoby przejść przez ręce osoby spoza partyjnego obiegu.

Oba mechanizmy razem przesuwają środek ciężkości z gabinetu ministra do struktury wojskowej, która z założenia planuje w horyzoncie dekad. Odpolitycznienie nie oznacza przy tym wyjęcia służb spod demokratycznej kontroli. Przeciwnie: w tym samym stanowisku partia proponuje wzmocnienie nadzoru parlamentarnego przez Zespół Audytorów z byłych oficerów, którego konstrukcję opisujemy w tekście o kontroli nad służbami. Cywilna, demokratyczna kontrola nad systemem obronnym pozostaje w tej architekturze zasadą nadrzędną; zmienia się jedynie to, kto na co dzień zadaniuje oficerów wywiadu.

Po co to wszystko

Stawką jest zdolność państwa do widzenia zagrożeń zawczasu. Służby, które co kadencję przechodzą kadrową karuzelę, tracą ciągłość wiedzy i sieci źródeł — a odbudowa jednego i drugiego trwa latami. Apel Razem do prezydenta o zwołanie Rady Bezpieczeństwa Narodowego po dywersji na kolei pokazał tę zależność w praktyce: rozmowa o szczelności ochrony kontrwywiadowczej i adekwatnym budżecie AW i ABW toczyła się reaktywnie, po wykryciu sabotażu, zamiast wyprzedzająco (biuro prasowe Razem, 2025). Stabilne, wolne od partyjnych nacisków służby informacyjne to także warunek działania pozostałych ogniw systemu bezpieczeństwa — od struktur komunikacji strategicznej, o których piszemy w tekście o STRATCOM, po armię, której poświęcony jest hub o wojsku i służbie.

Co proponuje Razem

Wywiad i kontrwywiad wojskowy pod jurysdykcją Szefa Sztabu Generalnego — wraz z zadaniowaniem oraz decyzjami kadrowymi (stanowisko ws. obronności, 2023).
Kontrasygnata Szefa Sztabu Generalnego przy awansach na stopnie oficerskie funkcjonariuszy cywilnych — ujednolicone, odporne na politykę zasady awansu (stanowisko 2023).
Stabilne, możliwie wolne od partyjnych nacisków warunki działania i rozwoju cywilnych i wojskowych służb informacyjnych (stanowisko 2023) — przy zachowaniu wzmocnionego nadzoru parlamentarnego.

Źródła i dalsza lektura

Sprawa Igora Stachowiaka a kontrola sądowa nad policją

Sat, 11 Jul 2026 09:00:00 +0200

Cztery lata zajęło polskim sądom przesądzenie, że policjanci z wrocławskiego komisariatu przekroczyli uprawnienia i znęcali się nad zatrzymanym Igorem Stachowiakiem. 25-letni mężczyzna zmarł 15 maja 2016 roku w komisariacie Wrocław-Stare Miasto przy ul. Trzemeskiej 12, zatrzymany tego samego ranka na wrocławskim Rynku. Nagrania z paralizatora, ujawnione później przez dziennikarzy, pokazały, że skutego kajdankami, rozebranego ze spodni mężczyznę rażono prądem w toalecie komisariatu. Ta sprawa stała się w polskiej debacie punktem odniesienia dla pytania, czy państwo potrafi rozliczyć własnych funkcjonariuszy — i właśnie przez ten pryzmat trzeba czytać punkt 10 rozdziału 13 deklaracji programowej Razem z 2025 roku: „Wzmocnimy kontrolę sądową nad działaniami policji” (deklaracja programowa 2025). Prawomocne ustalenia sądów i polityczną ocenę partii trzeba przy tym od siebie wyraźnie oddzielić — i w takim porządku je tu przedstawiamy.

Co prawomocnie ustaliły sądy

Wyrok Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia z 21 czerwca 2019 roku uznał czterech byłych policjantów za winnych przekroczenia uprawnień (art. 231 Kodeksu karnego) oraz znęcania się nad osobą pozbawioną wolności (art. 247 § 1 Kodeksu karnego). Sąd Okręgowy we Wrocławiu 19 lutego 2020 roku utrzymał kary: 2 lata i 6 miesięcy pozbawienia wolności dla funkcjonariusza, który używał paralizatora, po 2 lata dla trzech pozostałych, oraz zakazy wykonywania zawodu policjanta na 8 i 6 lat (Helsińska Fundacja Praw Człowieka, 2020). Sąd Najwyższy 24 sierpnia 2023 roku oddalił kasacje, czyniąc wyroki ostatecznymi; ocenił przy tym, że użycie paralizatora było bezprawne i przestępcze, choć za bezpośrednią przyczynę śmierci uznał — za biegłymi — delirium po zażyciu amfetaminy, nie samo rażenie prądem (PAP, 2023).

Prawomocnie osądzono zatem znęcanie się i przekroczenie uprawnień. Odrębne śledztwo w sprawie nieumyślnego spowodowania śmierci zatrzymanego prokuratura umarzała — w czerwcu 2020 roku, gdy partia zabierała głos, poznańska prokuratura zrobiła to po raz drugi.

Jak sprawę oceniła partia

Rada Krajowa Razem przyjęła stanowisko 19 czerwca 2020 roku, głosami 26 radnych, przy jednym głosie przeciw i jednym wstrzymującym się (Partia Razem, „Stanowisko ws. zabójstwa Igora Stachowiaka”, 2020). Dokument idzie dalej niż sądowe kwalifikacje: partia „potępia funkcjonariuszy policji, którzy torturowali i zamordowali niewinnego człowieka” — i jest to polityczna ocena Rady Krajowej, ostrzejsza od prawomocnych ustaleń, które o zabójstwie nie przesądziły. Stanowisko zwraca też uwagę na losy przełożonych: komendanci, którzy po nagłośnieniu sprawy stracili stanowiska, przeszli na emerytury, unikając konsekwencji dyscyplinarnych i zachowując wysokie odprawy.

Najtrwalszym zdaniem tego dokumentu jest jednak diagnoza ustrojowa: „Podstawą skuteczności policji powinien być szacunek oraz respekt obywateli i obywatelek, a nie strach przed brutalnością funkcjonariuszy”. Ta diagnoza trafia w istotę sporu o kontrolę nad służbami mundurowymi — policja, której ludzie się boją, przestaje być usługą publiczną, a staje się ryzykiem, które obywatel musi kalkulować.

Od stanowiska do programu

Pięć lat po stanowisku Rady Krajowej wątek wszedł do deklaracji programowej. Punkt 10 rozdziału „Odporne społeczeństwo, bezpieczna Polska” łączy trzy zobowiązania: zaostrzenie nadzoru nad działaniami operacyjnymi służb, wzmocnienie kontroli sądowej nad działaniami policji i powołanie zespołu kontrolnego przy sejmowej Komisji do Spraw Służb Specjalnych (deklaracja programowa 2025, rozdz. 13, pkt 10). Logika tego pakietu jest wspólna: nadużycia wewnątrz aparatu przymusu wychodzą na jaw późno, a rozliczane są jeszcze później — w sprawie z Wrocławia między śmiercią zatrzymanego a prawomocnym wyrokiem minęły niemal cztery lata, a między śmiercią a ostatecznym oddaleniem kasacji ponad siedem. Kontrola sądowa uruchamiana dopiero po tragedii niczemu już nie zapobiegnie; stąd w propozycjach partii nacisk na nadzór bieżący, którego mechanizm — Zespół Audytorów — opisujemy w tekście o kontroli nad służbami specjalnymi. O tym, jak w tym samym czasie rosły uprawnienia służb przy nieruszonym nadzorze, piszemy w tekście o dekadzie z ustawą antyterrorystyczną. Odpowiedzialność instytucji przed obywatelami jako szerszą zasadę ustrojową rozwija serwis Razem dla uczciwej polityki.

Co proponuje Razem

Wzmocnienie kontroli sądowej nad działaniami policji (deklaracja programowa 2025, rozdz. 13, pkt 10).
Zaostrzenie nadzoru nad działaniami operacyjnymi służb wraz z bieżącą kontrolą ich zasadności i legalności przez zespół przy sejmowej Komisji ds. Służb Specjalnych (deklaracja 2025, pkt 10; stanowisko ws. obronności, 2023).
Policja oparta na szacunku, nie na strachu — diagnoza ze stanowiska Rady Krajowej po śmierci Igora Stachowiaka (stanowisko 2020).

Źródła i dalsza lektura

Dekada z ustawą antyterrorystyczną: prognozy z 2016 roku i dane z praktyki

Thu, 09 Jul 2026 09:00:00 +0200

Ustawa o działaniach antyterrorystycznych z 10 czerwca 2016 roku (tekst przez ELI) przechodziła przez parlament w tempie, które samo w sobie było komunikatem: bez obowiązkowych konsultacji publicznych, z maksymalnie skróconym vacatio legis. Rada Krajowa Razem przyjęła stanowisko przeciw tej ustawie 9 czerwca 2016 roku, jeszcze na etapie prac sejmowych (Partia Razem, „Razem przeciw ustawie antyterrorystycznej”, 2016). Po dekadzie obowiązywania przepisów można tamten dokument przeczytać jak listę prognoz — i sprawdzić każdą z nich na danych, które w międzyczasie zgromadziły instytucje kontrolne, organizacje społeczne i trybunały.

Sześć ostrzeżeń z czerwca 2016 roku

Stanowisko z 2016 roku formułowało zarzuty konkretnie. Pierwszy dotyczył samej definicji: „Projekt wprowadza bardzo szeroką i uznaniową definicję terroryzmu. Za terroryzm prokurator będzie mógł uznać na przykład znieważenie Prezydenta RP lub naruszenie nietykalności osobistej funkcjonariusza”. Drugi — cudzoziemców: „Każdy cudzoziemiec przyjeżdżający do Polski będzie mógł być inwigilowany w sieci bez żadnego nadzoru sądowego”. Trzeci — telefonów na kartę: „Służby będą miały też dostęp do danych właścicieli telefonów na kartę, którzy będą musieli się obowiązkowo zarejestrować u operatorów”. Czwarty — internetu: „Prokurator Generalny czy szef ABW będą mogli prewencyjnie ocenzurować treści w Internecie”, a rząd „zbuduje za publiczne pieniądze całą infrastrukturę do blokowania i śledzenia komunikacji w sieci”. Piąty — władzy wykonawczej: „Premier będzie mógł wprowadzić także sytuację nadzwyczajną, przypominającą stan wyjątkowy, choć dotychczas tylko Parlament miał takie uprawnienia”. Szósty wreszcie — mniejszości: „Projekt nie pozostawia złudzeń, że za terrorystę będzie można uznać z automatu wszystkich wyznawców Islamu”.

Wszystkie te cytaty pochodzą z jednego dokumentu z czerwca 2016 roku i tak trzeba je czytać: jako ówczesną ocenę projektu, sformułowaną zanim przepisy zaczęły działać.

Co pokazała praktyka

Zastrzeżenia partii nie były odosobnione. Rzecznik Praw Obywatelskich już 21 czerwca 2016 roku apelował do prezydenta o skierowanie ustawy do Trybunału Konstytucyjnego przed podpisaniem, wskazując m.in. na brak kontroli nad uprawnieniami ABW — w tym prowadzenie wykazów osób podejrzewanych i inwigilację bez sądowej weryfikacji — na nieostre przesłanki blokowania internetu i zakazów zgromadzeń oraz na obniżony standard ochrony cudzoziemców, także obywateli UE (RPO, apel do prezydenta, 2016).

Skalę zjawiska, którego ustawa antyterrorystyczna jest częścią, dokumentują sprawozdania składane parlamentowi: ze sprawozdań Ministra Sprawiedliwości dla Sejmu i Senatu wynika, że uprawnione służby sięgały po billingi i dane lokalizacyjne 1 820 630 razy w 2021 roku, 1 787 885 razy w 2022 roku i 1 825 683 razy w 2023 roku — a zapytania o dane abonenckie w ogóle nie podlegają sprawozdawczości (Fundacja Panoptykon, 2025). Panoptykon już rok po wejściu w życie bliźniaczej ustawy inwigilacyjnej ze stycznia 2016 roku oceniał w raporcie specjalnym, że nowe przepisy — wbrew wyrokowi Trybunału Konstytucyjnego — nie zapewniają realnej kontroli nad pobieraniem danych przez służby, a nadzór sądowy pozostaje powierzchowny (Panoptykon, „Rok z ustawą inwigilacyjną”, 2017).

Najmocniejszy zewnętrzny werdykt przyszedł ze Strasburga. Wyrokiem z 28 maja 2024 roku w sprawie Pietrzak i Bychawska-Siniarska i inni przeciwko Polsce Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł naruszenie art. 8 Konwencji — prawa do poszanowania życia prywatnego — w trzech obszarach naraz: systemu kontroli operacyjnej pozbawionego gwarancji przed arbitralnością, retencji danych telekomunikacyjnych bez adekwatnych ograniczeń oraz przepisów ustawy antyterrorystycznej o niejawnej inwigilacji, funkcjonującej bez niezależnego nadzoru; Trybunał zwrócił też uwagę, że osoba inwigilowana nie dowiaduje się o kontroli nawet po jej zakończeniu — i nawet wtedy, gdy nie zagrażałoby to jej celowi (RPO o wyroku ETPC, 2024).

Bilans

Poniższe zestawienie prognoz z danymi jest już analizą redakcyjną, nie stanowiskiem partii. Ostrzeżenie o inwigilacji cudzoziemców bez nadzoru sądowego znalazło po ośmiu latach potwierdzenie w wyroku ETPC, który zakwestionował dokładnie ten element ustawy. Rejestr kart SIM i mechanizm blokowania treści weszły do prawa na stałe i nikt ich dotąd nie wycofał. Obawa o fasadowość nadzoru nad sięganiem po dane obywateli ma dziś podbudowę w corocznych, niemal dwumilionowych statystykach zapytań, których zasadności — jak pokazują ustalenia Panoptykonu — nikt systemowo nie weryfikuje. Trudniej zważyć prognozy dotyczące zgromadzeń czy dyskryminacji muzułmanów, bo tu praktyka nie zostawia po sobie równie policzalnych śladów.

Sedno problemu pozostało jednak takie, jak opisano je w 2016 roku: uprawnienia służb przez dekadę systematycznie rosły, a mechanizmy niezależnej kontroli nad nimi stoją w miejscu, w którym zastała je tamta ustawa.

Jak mógłby wyglądać nadzór z prawdziwymi kompetencjami, opisujemy w tekście o Zespole Audytorów, a o sądowej kontroli nad działaniami policji piszemy w tekście o sprawie Igora Stachowiaka.

Źródła i dalsza lektura

Zespół Audytorów: byli oficerowie mają patrzeć służbom na ręce

Tue, 07 Jul 2026 09:00:00 +0200

Demokratyczna kontrola nad służbami specjalnymi opiera się w Polsce na konstrukcji, która wygląda solidnie tylko na papierze.

Sejmowa Komisja do Spraw Służb Specjalnych obraduje za zamkniętymi drzwiami, a jej członkowie nie dysponują własnym aparatem analitycznym, wiedzę zaś o pracy operacyjnej agencji czerpią głównie z tego, co przedstawią im sami szefowie tych agencji. Poseł bez doświadczenia wywiadowczego, słuchający raz na jakiś czas sprawozdania oficera, który ten fach uprawia od dekad, nie ma realnych narzędzi, by ocenić, czy konkretna operacja była zasadna i legalna. Razem w stanowisku ws. obronności z 2023 roku proponuje uzupełnić tę konstrukcję o brakujące ogniwo: ludzi, którzy służby znają od środka, ale nie podlegają już ich przełożonym.

Kontrola z kompetencjami

Pomysł jest opisany w stanowisku precyzyjnie. Partia chce „wzmocnić nadzorczą rolę Sejmowej Komisji Służb Specjalnych poprzez utworzenie przy niej Zespołu Audytorów, składającego się z byłych oficerów poszczególnych agencji wywiadowczych i kontrwywiadowczych” (Partia Razem, stanowisko ws. obronności, 2023). Audytorzy — czytamy dalej — „będą mieli możliwość kontrolowania bieżących działań operacyjnych pod kątem ich zasadności oraz zgodności z obowiązującym prawem”, a zespół „będzie przedstawiał Komisji okresowe raporty z realizowanych kontroli, a w przypadku niejasności rekomendował Komisji podjęcie dalszych działań wyjaśniających”.

Trzy elementy tej konstrukcji zasługują na podkreślenie. Po pierwsze, kontrola dotyczy działań bieżących, a nie — jak w typowych sejmowych trybach — spraw zamkniętych, o których parlament dowiaduje się po latach, gdy ewentualne nadużycie zdążyło już okrzepnąć. Po drugie, kryteria kontroli są dwa i rozłączne: zasadność oraz legalność, co oznacza, że audytorzy mogą zakwestionować operację formalnie zgodną z prawem, ale operacyjnie bezcelową — a w duchu całego stanowiska o odpolitycznieniu służb także taką, za którą stoi motywacja polityczna. Po trzecie, zespół nie zastępuje Komisji, tylko ją dozbraja — końcowa decyzja o dalszych krokach pozostaje w rękach posłów, czyli w obiegu demokratycznej odpowiedzialności.

Deklaracja programowa z 2025 roku przenosi tę propozycję do zobowiązań wyborczych niemal słowo w słowo: partia zapowiada powołanie specjalnego zespołu przy sejmowej Komisji do Spraw Służb Specjalnych, „który będzie na bieżąco kontrolował zasadność działań operacyjnych i ich zgodność z prawem” (deklaracja programowa 2025, rozdz. 13, pkt 10).

Skąd wziąć kontrolerów, którym służby nie zamydlą oczu

Sedno pomysłu tkwi w składzie zespołu. Były oficer wywiadu wie, jak wygląda dokumentacja operacyjna, które pytania bolą i jakie wybiegi stosuje instytucja, gdy chce coś ukryć przed nadzorem — bo sam w takiej instytucji przepracował życie. Jednocześnie, jako emeryt lub rezerwista, nie zależy służbowo od ludzi, których pracę kontroluje. W polskich warunkach, gdzie służby bywały używane do rozgrywek partyjnych — o czym piszemy szerzej w tekście o odpolitycznieniu wywiadu — takie usytuowanie kontrolera jest warunkiem, by kontrola w ogóle mogła być czymś więcej niż rytuałem.

Jak podobny problem rozwiązano gdzie indziej

Dokumenty programowe Razem instytucji zagranicznych nie przywołują — poniższe zestawienie jest kontekstem redakcyjnym, pokazującym, że eksperci w służbie parlamentu to w Europie sprawdzona praktyka. Norweski Komitet EOS, powoływany przez parlament (Storting) i działający od 1996 roku, prowadzi zewnętrzny, niezależny nadzór nad wszystkimi tajnymi służbami kraju — wywiadem wojskowym, policyjną służbą bezpieczeństwa i organami bezpieczeństwa narodowego — poprzez regularne inspekcje w ich siedzibach, z akcentem na ochronę prywatności i praw jednostki (EOS Committee). Holenderska komisja CTIVD prowadzi z kolei pogłębione postępowania kontrolne wobec służb wywiadu i bezpieczeństwa oraz rozpatruje skargi obywateli na ich działania, publikując coroczne raporty (CTIVD). Oba ciała łączy to, czego brakuje polskiej komisji sejmowej: własny, fachowy aparat kontrolny z dostępem do materiałów operacyjnych.

Dlaczego to pilne

O tym, co dzieje się, gdy uprawnienia służb rosną szybciej niż nadzór nad nimi, przekonała się Polska po 2016 roku — ustawa antyterrorystyczna dała ABW szerokie kompetencje inwigilacyjne praktycznie bez niezależnej kontroli, a rachunek tej asymetrii wystawiamy w tekście o bilansie dekady z ustawą antyterrorystyczną. Nadzór nad służbami jest zresztą częścią szerszego pytania o kontrolę obywateli nad instytucjami państwa — od jawności finansów partii po rejestry umów — któremu poświęcony jest serwis Razem dla uczciwej polityki.

Co proponuje Razem

Zespół Audytorów przy sejmowej Komisji do Spraw Służb Specjalnych — złożony z byłych oficerów poszczególnych agencji wywiadowczych i kontrwywiadowczych (stanowisko ws. obronności, 2023).
Kontrola bieżących działań operacyjnych pod kątem ich zasadności oraz zgodności z obowiązującym prawem (stanowisko 2023; deklaracja programowa 2025, rozdz. 13, pkt 10).
Okresowe raporty dla Komisji i rekomendacje dalszych działań wyjaśniających w przypadku niejasności (stanowisko 2023).

Źródła i dalsza lektura

STRATCOM po polsku: jedna sieć zamiast rozproszonych zespołów

Sun, 05 Jul 2026 09:00:00 +0200

Wojna informacyjna przestała być metaforą publicystów i stała się kategorią, którą europejskie instytucje mierzą i raportują.

Trzeci raport Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych o zagrożeniach FIMI — zagranicznej manipulacji informacją i ingerencji w przestrzeń informacyjną — opublikowany w marcu 2025 roku analizuje próbkę 505 incydentów, w które zaangażowanych było około 38 tysięcy kanałów, i pokazuje, że w ciągu roku celem takich operacji, prowadzonych głównie przez Rosję, a także Chiny, stało się ponad 80 krajów i przeszło 200 organizacji (EEAS, 3rd FIMI Threat Report, 2025). Polska, jako kraj frontowy NATO, należy do głównych celów tych operacji. Pytanie, które Razem postawiło w stanowisku ws. obronności z 2023 roku, brzmi: kto po polskiej stronie ma w tej wojnie zawodowo pracować — i dlaczego robi to dziś w kilku niepołączonych ze sobą miejscach naraz.

Rozproszenie jako diagnoza

Stanowisko ws. obronności, przyjęte 14 sierpnia 2023 roku, zaczyna od konstatacji, że dla osiągania celów strategicznych Polski konieczne jest efektywne komunikowanie się ze społeczeństwami państw sojuszniczych i wrogich, a wydatnie pokazała to wojna w Ukrainie (Partia Razem, stanowisko ws. obronności, 2023). Tyle że zespoły komunikacji strategicznej funkcjonujące w ramach Wojska Polskiego i wybranych instytucji — także natowskich — nie obsługują wyłącznie interesów Polski i, jak czytamy w stanowisku, „nie mogą prawidłowo spełniać swojej funkcji ze względu na znaczne rozproszenie i ograniczony zakres działań”.

Odpowiedzią partii jest „połączenie ich w rozbudowaną sieć zintegrowaną na poziomie centralnym”. Taka sieć, znów cytując dokument, pozwoli na „stały monitoring otoczenia informacyjnego oraz utrzymanie narzędzi polityki informacyjnej państwa w obszarze jego strategicznych interesów”. Chodzi więc o strukturę, która nie budzi się przy okazji kryzysu, tylko prowadzi ciągłą, zawodową obserwację tego, co w przestrzeni informacyjnej dzieje się wokół Polski — i która ma mandat oraz zasoby, by na wrogie operacje odpowiadać własnym przekazem.

Ze stanowiska do programu

Dwa lata później propozycja weszła do deklaracji programowej przyjętej na Kongresie w 2025 roku. Punkt 9 rozdziału „Odporne społeczeństwo, bezpieczna Polska” zapowiada budowę profesjonalnych struktur komunikacji strategicznej, „których celem będzie rzetelne informowanie społeczeństwa, zwalczanie dezinformacji i budowę zaufania społecznego” (deklaracja programowa 2025, rozdz. 13, pkt 9). Ta triada celów definiuje charakter narzędzia: w dokumentach Razem narzędziami STRATCOM są rzetelna informacja i monitoring — o blokowaniu treści nie ma tam mowy. Wobec prewencyjnej cenzury internetu partia protestowała zresztą już w 2016 roku, gdy ustawa antyterrorystyczna dawała Prokuratorowi Generalnemu i szefowi ABW prawo prewencyjnego cenzurowania treści w sieci (Partia Razem, stanowisko z 2016) — bilans tamtej ustawy rozliczamy w tekście o dekadzie z ustawą antyterrorystyczną.

Jak robią to sojusznicy

Wzorce instytucjonalne istnieją i działają od lat. NATO utrzymuje w Rydze akredytowane Centrum Eksperckie Komunikacji Strategicznej (NATO StratCom COE) — wielonarodową organizację wojskową prowadzącą badania i szkolenia z komunikacji strategicznej (NATO StratCom COE). W Unii Europejskiej na mocy marcowej decyzji Rady Europejskiej z 2015 roku powołano w unijnej służbie dyplomatycznej zespół East StratCom Task Force do przeciwdziałania rosyjskim kampaniom dezinformacyjnym — pracę rozpoczął jesienią tego samego roku; jego publiczna baza EUvsDisinfo skatalogowała do wiosny 2021 roku ponad 11 tysięcy przykładów prokremlowskiej dezinformacji (EEAS, pytania i odpowiedzi o East StratCom Task Force). W obu przypadkach rdzeniem pracy jest to samo, co proponuje Razem: monitoring, analiza i jawne prostowanie manipulacji, prowadzone przez stały, wyspecjalizowany zespół.

Czego STRATCOM nie załatwi

Zintegrowana sieć komunikacji strategicznej ma bronić państwa przed zagraniczną manipulacją informacją; nie rozstrzygnie natomiast problemów dezinformacji w krajowej polityce, od kampanijnych kłamstw po mikrotargeting reklamy politycznej, bo to domena regulacji wyborczych i jawności finansowania polityki, którą opisuje serwis Razem dla uczciwej polityki. Osobną sprawą jest też pytanie, kto kontroluje samych kontrolujących: struktury informacyjne państwa, jak każde służby, wymagają demokratycznego nadzoru, o którym piszemy w tekście o Zespole Audytorów. Odporność informacyjna jest wreszcie tylko jednym z filarów szerszej odporności państwa na zagrożenia hybrydowe — pozostałe filary opisujemy w hubie o odporności państwa.

Co proponuje Razem

Połączenie zespołów STRATCOM w zintegrowaną sieć na poziomie centralnym — koniec rozproszenia, które ogranicza zakres ich działań (stanowisko ws. obronności, 2023).
Stały monitoring otoczenia informacyjnego i utrzymanie narzędzi polityki informacyjnej państwa w obszarze jego strategicznych interesów (stanowisko 2023).
Rzetelne informowanie społeczeństwa, zwalczanie dezinformacji i budowa zaufania społecznego jako cel profesjonalnych struktur komunikacji strategicznej (deklaracja programowa 2025, rozdz. 13, pkt 9).