Debata o polskim wojsku od lat kręci się wokół jednej liczby — docelowych 300 tysięcy żołnierzy — i rzadko schodzi na poziom, na którym służba naprawdę się rozgrywa: czy szeregowy ma porządny hełm, czy jego rodzina znajdzie mieszkanie i przedszkole przy nowej jednostce, czy doświadczony podoficer zostaje w armii, czy odchodzi do cywila. Razem patrzy na Siły Zbrojne właśnie od tej strony. W stanowisku ws. obronności z 2023 roku czytamy: główny wysiłek powinien koncentrować się na „zwiększeniu ich zdolności bojowej, a nie jedynie liczebności”, a rozbudowę armii „powinno poprzedzić rozwiązanie obecnych problemów systemowych” — z utratą kapitału ludzkiego na czele. Kolejność jest tu istotą sporu: najpierw zatrzymać odejścia, naprawić warunki służby i wyposażenie, potem powiększać etaty. Plan prowadzony w odwrotnej kolejności skończy się armią większą na papierze, w której te same dziury kadrowe rozciągną się tylko na większą liczbę etatów.
Stanowisko z 2023 roku formułuje to ostrożnie i precyzyjnie: partia jest „sceptycznie nastawiona” do planów gwałtownego zwiększania liczebności, a realność celu uznaje za „wątpliwą” bez przywrócenia zasadniczej służby wojskowej — na co się nie godzi. Skąd wzięła się ta liczba, jak wygląda jej realizacja w 2026 roku i co dokładnie mówi stanowisko, omawiamy w tekście o obietnicy 300 tysięcy i jej rachunku.
Bo przymusowa zasadnicza służba wojskowa nie rozwiązuje problemów, które armię realnie osłabiają, a Razem widzi inną drogę włączenia obywateli w obronność: ochotniczą Służbę Obrony Cywilnej, otwartą także dla osób, które do wojska nie trafią. Argumenty i europejski kontekst poboru opisujemy w tekście o poborze i alternatywie obrony cywilnej.
Deklaracja programowa z 2025 roku odnotowuje wprost, że „polscy żołnierze muszą na własną rękę kupować podstawowe wyposażenie potrzebne do pełnienia służby” — i dzieje się to w kraju, który wydaje na obronność blisko 4,8% PKB. O tym, jak wielkie zakupy sprzętu rozjeżdżają się z jakością hełmu i plecaka pojedynczego żołnierza, piszemy w tekście o wyposażeniu osobistym żołnierzy.
Przeprowadzka za rozkazem oznacza dla rodziny żołnierza nowe mieszkanie, nowe przedszkole i nierzadko utratę pracy przez partnera lub partnerkę. Razem chce, by Agencja Mienia Wojskowego budowała mieszkania, żłobki i przedszkola przy jednostkach, a członkowie rodzin dostawali wsparcie na rynku pracy — konkrety w tekście o mieszkaniach AMW i rodzinach wojskowych.
Razem zabrało głos w ich sprawie już w 2015 roku, gdy dwunastoletnie kontrakty wypychały czterdzieści tysięcy ludzi ze służby bez praw emerytalnych. Historię tamtej reformy, jej odwrót i dzisiejszy stan prawny opisujemy w tekście o prawach i reprezentacji szeregowych.
Główny wysiłek w kształtowaniu Sił Zbrojnych RP powinien koncentrować się na zwiększeniu ich zdolności bojowej, a nie jedynie liczebności.— Partia Razem, „Stanowisko Razem ws. obronności” (2023), partiarazem.pl
Warunki służby są tu częścią większej całości: bez sprawnej obrony cywilnej, krajowego przemysłu obronnego i ogólnej odporności państwa nawet najlepiej wyposażona armia zawiśnie w próżni. Stanowisko ws. obronności przypomina przy tym, że „zdrowie, edukacja, mieszkalnictwo są równie ważne jak zbrojenia” — o tym, jak wielkie wydatki obronne pogodzić z potrzebami społecznymi, pisze siostrzany serwis Razem dla Gospodarki.
W 2015 roku szeregowi zawodowi byli jedyną grupą w armii zmuszaną do odejścia po dwunastu latach służby — MON przyznawał, że celem reformy było pozbawienie czterdziestu tysięcy żołnierzy praw emerytalnych. Razem stanęło wtedy po ich stronie i poparło faktyczną reprezentację pracowniczą osób służących w wojsku. Limit zniesiono w 2016 roku, system przebudowała ustawa o obronie Ojczyzny — a pytanie o głos ludzi w mundurach zostało.
Świadczenie mieszkaniowe pobiera ponad 118 tysięcy żołnierzy zawodowych, a Agencja Mienia Wojskowego pozyskuje rocznie niecałe dwieście nowych lokali. Razem chce, by AMW aktywnie budowała mieszkania, żłobki i przedszkola przy jednostkach, a członkowie rodzin wojskowych dostawali wsparcie na rynku pracy — tak, by o karierze żołnierza decydowały aspiracje i kompetencje, nie logistyka rodzinna.
Polska wydaje na obronność blisko 4,8% PKB, a deklaracja programowa Razem odnotowuje, że „polscy żołnierze muszą na własną rękę kupować podstawowe wyposażenie potrzebne do pełnienia służby”. Partia chce podnieść standardy wyposażenia osobistego i weryfikować jego jakość w oparciu o opinie samych żołnierzy i żołnierek.
Razem sprzeciwia się przywróceniu zasadniczej służby wojskowej — stanowisko ws. obronności z 2023 roku mówi to wprost. Obywatelską gotowość do obrony kraju partia kieruje do ochotniczej Służby Obrony Cywilnej, otwartej także dla ludzi, których wojsko nie przyjmie. Litwa i Szwecja, które pobór przywróciły, robią to selektywnie — i pozostają kontekstem, nie wzorem.
W maju 2022 roku Mariusz Błaszczak zapowiadał, że dobrowolna służba wojskowa „położy fundament pod 300-tysięczną armię”. Na początku 2026 roku wojsko liczy 217 tysięcy żołnierzy, a MON przesunął cel na 2039 rok. Razem od 2023 roku jest wobec planów gwałtownego zwiększania liczebności „sceptycznie nastawione” — i tłumaczy, co powinno rozbudowę armii poprzedzić.
