Wojsko i służba | Bezpieczna Polska Razem

Dwanaście lat i do widzenia. Jak Razem upomniało się o szeregowych

Tue, 14 Jul 2026 09:00:00 +0200

15 sierpnia 2015 roku ulicami Warszawy szła defilada, którą MON reklamował hasłem „mniej historii, a więcej nowoczesności” — z kupionymi za miliardy F-16 nad głowami widzów. Tego samego dnia świeżo powstałe Razem opublikowało stanowisko o ludziach, których na defiladach pokazuje się najchętniej, a słucha najrzadziej: o szeregowych zawodowych (stanowisko Razem w sprawie szeregowych żołnierzy, 2015). Był to jeden z pierwszych dokumentów programowych partii — i do dziś pozostaje punktem odniesienia dla jej myślenia o wojsku jako miejscu pracy.

Reforma, która wypychała ludzi ze służby

Obraz z tamtego stanowiska trzeba czytać w czasie przeszłym, bo opisywał konkretny moment prawny. W wyniku reform przeprowadzonych za kadencji ministra Bogdana Klicha szeregowi — jako jedyna grupa w polskiej armii — byli zmuszani do odchodzenia ze służby po dwunastu latach, o ile nie awansowali do korpusu podoficerskiego. Razem przywoływało wprost intencję tego rozwiązania: „MON wprost przyznał, że celem reformy było pozbawienie czterdziestu tysięcy żołnierzy praw emerytalnych”. Na zwalniane etaty nie przyjmowano kolejnych szeregowych — ich miejsce zajmowali ochotnicy z Narodowych Sił Rezerwowych, co partia nazywała klasycznym outsourcingiem funkcji państwa: etatowych żołnierzy zastępowano gorzej wyszkolonymi, ale tańszymi. Drogi awansu, wbrew deklaracjom ministerstwa, były w większości zamknięte — oficerów i podoficerów było wówczas niemal dwukrotnie więcej niż szeregowych, którym mieliby wydawać rozkazy (stanowisko Razem, 2015).

W styczniu 2015 roku reprezentanci szeregowych wysłali list protestacyjny do parlamentarzystów, MON i premier Ewy Kopacz. Odpowiedzi nie dostali. Minister obrony Tomasz Siemoniak skwitował protest pytaniem: „Kto ma dzisiaj na rynku pracy kontrakt na 12 lat?” — jakby dwunastoletni kontrakt z przymusowym końcem był przywilejem, a nie pułapką. Sami żołnierze diagnozowali w liście swoją pozycję bez złudzeń: „Władza wykorzystuje fakt naszego podporządkowania oraz to, że nie mamy związków zawodowych”. Razem wezwało wtedy ministra, by zamiast szumnych parad zajął się sytuacją ekonomiczną szeregowców, i zadeklarowało: „Popieramy również działania mające na celu faktyczną reprezentację pracowniczą osób służących w wojsku”. Sformułowanie jest ostrożniejsze, niż bywa streszczane — partia poparła kierunek, w którym głos ludzi w mundurach realnie się liczy, nie ogłaszając gotowego modelu tej reprezentacji; o braku związków zawodowych mówili w cytowanym liście sami żołnierze.

Co się zmieniło od 2015 roku

Tamten konkretny mechanizm już nie działa. Dwunastoletni limit służby szeregowych zniosła nowelizacja ustawy pragmatycznej z lutego 2016 roku, podpisana przez prezydenta na początku marca — zmiana objęła ponad 30 tysięcy żołnierzy, którzy dostali możliwość służby aż do nabycia praw emerytalnych (Polska Zbrojna, 2016). Sześć lat później cały system służby przebudowała ustawa o obronie Ojczyzny z 11 marca 2022 roku (przez ELI), która zlikwidowała dawny podział na służbę stałą i kontraktową — żołnierz zawodowy pełni dziś służbę bezterminowo, a nie od kontraktu do kontraktu. Efekty widać w danych o stabilności kadr: retencja w zawodowej służbie wojskowej wyniosła w 2025 roku 94,53%, najwięcej od 2000 roku (special-ops.pl za SG WP, 2026).

Historia szeregowych z lat profesjonalizacji armii pozostaje jednak pouczająca z powodu, który wykracza poza tamte przepisy: pokazała, jak łatwo państwo-pracodawca może przeprowadzić reformę wprost wymierzoną w uprawnienia czterdziestu tysięcy własnych funkcjonariuszy, gdy ci — z racji podporządkowania i braku reprezentacji — nie mają jak stawiać oporu. Stanowisko z 2015 roku zestawiało szeregowych z pielęgniarkami: ci na dole hierarchii są traktowani tym bezwzględniej, im mniej mogą się bronić.

Aktualny głos partii

Dzisiejsze zobowiązania Razem wobec ludzi w mundurach zapisane są w deklaracji programowej z 2025 roku: „Zapewnimy polskim służbom należyte zabezpieczenia społeczne, godne warunki służby. […] Zapewnimy środki na stałe szkolenia i rozwój kompetencji, również po przejściu do rezerwy” (deklaracja programowa 2025, rozdz. „Odporne społeczeństwo, bezpieczna Polska”). Dopisek o rezerwie ma swoją wagę właśnie na tle historii szeregowych: państwo, które kiedyś wypychało ludzi po dwunastu latach z niczym, ma według Razem inwestować w ich kompetencje także wtedy, gdy zdejmą mundur. Stanowisko ws. obronności z 2023 roku dodaje do tego troskę o kapitał ludzki jako warunek każdej rozbudowy armii — wątek, który rozwijamy w tekście o obietnicy 300 tysięcy — oraz pakiet mieszkań i usług społecznych dla rodzin wojskowych, opisany w tekście o mieszkaniach AMW. Całą linię partii wobec warunków służby prowadzi dalej hub Wojsko i służba.

Źródła i dalsza lektura

Rodzina jedzie za rozkazem. Mieszkania AMW, żłobki i wsparcie na rynku pracy dla bliskich żołnierzy

Sun, 12 Jul 2026 09:00:00 +0200

Kariera wojskowa różni się od większości zawodów jedną cechą, którą cywilowi łatwo przeoczyć: miejsce pracy wybiera rozkaz. Przeniesienie do innego garnizonu oznacza dla żołnierza nowe stanowisko, ale dla jego rodziny — wyprowadzkę, szukanie mieszkania, przedszkola i szkoły, a często rezygnację partnera lub partnerki z pracy. Stanowisko Razem ws. obronności z 2023 roku wychodzi od tego właśnie spostrzeżenia: „charakter służby wojskowej wiąże się z poświęceniem nie tylko samych żołnierzy, ale także ich rodzin” (stanowisko Razem ws. obronności, 2023). Armia, która chce zatrzymać ludzi i przenosić ich tam, gdzie są potrzebni, musi ten rodzinny koszt służby realnie obniżyć.

Ile państwo dopłaca, a ile buduje

Skalę problemu dobrze pokazują dane Agencji Mienia Wojskowego. Świadczenie mieszkaniowe należne za grudzień 2025 roku — comiesięczną dopłatę wypłacaną żołnierzowi, któremu armia nie zapewniła kwatery — pobierało 118 115 żołnierzy zawodowych, średnio po 1003 zł (Portal Mundurowy za AMW, 2026). W tym samym czasie Agencja pozyskała w 2024 roku 188 lokali mieszkalnych, a w 2025 roku — 172 (Portal Mundurowy, 2026).

Nowych kwater przybywa rocznie kilkaset, podczas gdy świadczenie mieszkaniowe — pobierane i z wyboru, i z braku kwatery — otrzymuje ponad 118 tysięcy żołnierzy; nawet ostrożnie czytana, ta dysproporcja pokazuje, że budowanie stało się marginesem systemu zakwaterowania.

Do tego dochodzą odprawy mieszkaniowe dla odchodzących ze służby — w 2025 roku wypłacono ich 2661 na łączną kwotę ponad 812 mln zł (Portal Mundurowy, 2026). Sama gospodarka nieruchomościami AMW wypada w kontrolach nieźle — NIK w kontroli obejmującej okres do połowy 2018 roku oceniła, że Agencja gospodarowała mieniem Skarbu Państwa „rzetelnie i gospodarnie”, choć z zastrzeżeniami wobec oddziału wrocławskiego (NIK, 2019) — problemem jest raczej to, że model dopłat zdjął z niej ciężar budowania.

Co proponuje Razem: powrót AMW do budowania

Stanowisko z 2023 roku odwraca ten model. Partia zamierza „wspierać mobilność zawodową żołnierzy i żołnierek poprzez zapewnienie im godnych warunków mieszkaniowych i usług społecznych w miejscu pełnienia służby oraz wsparcia na rynku pracy dla członków ich rodzin”. Narzędziem ma być właśnie AMW: „Poprzez Agencję Mienia Wojskowego zamierzamy aktywnie inwestować w budownictwo mieszkalne na potrzeby istniejących i rozbudowywanych jednostek oraz tworzyć żłobki i przedszkola, poprawiając tym samym dobrostan żołnierzy i ich rodzin” (stanowisko Razem ws. obronności, 2023).

Dwa sformułowania tego pakietu są precyzyjniejsze, niż mogłoby się wydawać. Po pierwsze, mieszkania i usługi mają powstawać „w miejscu pełnienia służby”, przy jednostkach — chodzi o to, by garnizon przestał być dla rodziny logistyczną karą. Po drugie, członkom rodzin partia obiecuje „wsparcie na rynku pracy”, a nie pracę: pomoc w znalezieniu zatrudnienia po przeprowadzce, nie gwarancję etatu. Małżonkowie i partnerzy żołnierzy tracą przy każdej przeprowadzce ciągłość zatrudnienia i pozycję zawodową — państwo może ten koszt amortyzować, ale program nie składa tu obietnic ponad miarę.

Cel całego pakietu stanowisko streszcza jednym zdaniem: „Chcemy, aby jedynie aspiracje i kompetencje decydowały o rozwoju kariery wojskowej i miejscu pełnienia służby”. Dziś bywa odwrotnie — żołnierz rezygnuje z awansu wiążącego się z przeniesieniem, bo w nowym garnizonie nie miałby gdzie mieszkać, a jego rodzina straciłaby więcej, niż on by zyskał. Każda taka decyzja to dla armii utrata kompetencji w miejscu, gdzie były najbardziej potrzebne — czyli dokładnie ten mechanizm wykruszania kapitału ludzkiego, o którym piszemy w tekście o prawach i reprezentacji szeregowych.

Granica tematu

Dla porządku: piszemy tu wyłącznie o mieszkaniach dla wojska — o zasobie AMW, kwaterach i infrastrukturze społecznej garnizonów jako elemencie warunków służby. Polityka mieszkaniowa jako taka, z jej narzędziami ogólnokrajowymi, to osobny dział programu Razem i domena innego serwisu naszej sieci. W obrębie samej obronności mieszkanie przy garnizonie jest zaś jednym z warunków, od których stanowisko uzależnia sens rozbudowy armii — obok wyposażenia, o którym piszemy w tekście o wyposażeniu osobistym. Pozostałe wątki warunków służby łączy hub Wojsko i służba.

Źródła i dalsza lektura

Ekwipunek za własne pieniądze. Wyposażenie osobiste w armii za 200 miliardów

Fri, 10 Jul 2026 09:00:00 +0200

„Polscy żołnierze muszą na własną rękę kupować podstawowe wyposażenie potrzebne do pełnienia służby” — tym zdaniem deklaracja programowa Razem z 2025 roku nazywa po imieniu stan, o którym komunikaty o wielkich zakupach milczą (deklaracja programowa 2025, rozdz. „Odporne społeczeństwo, bezpieczna Polska”). Na 2026 rok Polska zaplanowała łączne wydatki obronne przekraczające 200 miliardów złotych, blisko 4,8% PKB — z budżetu państwa i pozabudżetowego Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych (łącznie) (Defence24, 2025). W cieniu tych kwot, wydawanych na czołgi, samoloty i systemy przeciwlotnicze, toczy się znacznie mniej fotogeniczna historia: żołnierz, który przed wyjazdem na poligon dokupuje sobie w sklepie z militariami buty, latarkę czy oporządzenie, bo to przydziałowe nie nadaje się do codziennej służby.

Sprzęt z innej epoki obok sprzętu z przyszłości

Stanowisko ws. obronności z 2023 roku opisuje ten rozjazd precyzyjnie. Modernizacja armii, przyspieszona po rosyjskiej inwazji na Ukrainę, koncentruje się na wielkich programach zakupowych, a jakość wyposażenia osobistego — tego, co żołnierz nosi na sobie i przy sobie — jest według partii „często pomijana przez polityków partii rządzącej”. Skalę zaniedbania stanowisko ilustruje zdaniem, które warto przytoczyć w całości: „niedopuszczalna jest dla nas sytuacja, w której obok nowoczesnego uzbrojenia na wyposażeniu armii nadal pozostają poradzieckie hełmy lub sprzęt o większej zawodności lub niższej wygodzie użytkowania niż ten używany w okresie PRL” (stanowisko Razem ws. obronności, 2023). Armia, która kupuje uzbrojenie najnowszej generacji, wysyła więc część swoich ludzi w pole z ekwipunkiem, którego rodowód sięga Układu Warszawskiego — albo z takim, który od tamtego okresu wypada gorzej pod względem niezawodności czy wygody.

Stanowisko wiąże tę sprawę bezpośrednio ze zdolnością bojową: „Komfort i bezpieczeństwo żołnierzy i żołnierek podczas realizacji działań stanowi podstawę zdolności bojowych i morale poszczególnych oddziałów”. Hełm, kamizelka, buty i oporządzenie to warstwa, z którą żołnierz ma kontakt przez każdą godzinę służby — i jeśli musi ją uzupełniać z własnej pensji, codziennie dostaje od instytucji komunikat, jak nisko wycenia ona jego pracę.

Kto ma oceniać, czy sprzęt jest dobry

Razem proponuje w tej sprawie dwie rzeczy. Pierwsza to podniesienie standardów: partia chce „istotnie podnieść standardy wyposażenia osobistego żołnierzy” oraz je ustandaryzować, tak by jakość ekwipunku nie zależała od jednostki, przydziału ani zasobności portfela. Druga dotyczy procedury i jest ciekawsza, bo odwraca zwykły kierunek decyzji zaopatrzeniowych: „weryfikacja jakości wyposażenia oraz jego modernizacja powinny odbywać się w oparciu o opinie żołnierzy i żołnierek, którzy wykorzystują je na co dzień” (stanowisko Razem ws. obronności, 2023). O tym, czy nowy plecak się sprawdza, mieliby współdecydować ludzie, którzy go noszą — a nie wyłącznie komisje przetargowe oceniające parametry na papierze.

Deklaracja programowa domyka to zobowiązaniem ogólniejszym, zapisanym w punkcie o służbach: „Zapewnimy polskim służbom należyte zabezpieczenia społeczne, godne warunki służby. Polscy żołnierze nie mogą martwić się o rzeczy tak podstawowe jak wyposażenie osobiste” (deklaracja programowa 2025).

Mała logistyka jest częścią wielkiej

Wyposażenie osobiste nie jest w programie Razem osobną szufladą, tylko elementem tego samego systemu, co planowanie zakupów i zaplecze przemysłowe. Stanowisko domaga się, by modernizacja była „przemyślana i skoordynowana” — z uwzględnieniem logistyki w czasie pokoju i wojny oraz rezerw amunicyjnych na potrzeby szkolenia i długotrwałej obrony — a zakupy opierały się w większym stopniu na krajowej produkcji, co opisujemy w hubie Przemysł obronny. Logika, która przy zakupie czołgu każe pytać o części zamienne, obejmuje również pytanie, czy żołnierz dostał buty w swoim rozmiarze.

Jest wreszcie kwestia kolejności, która spina cały program wojskowy partii: zanim armia zacznie rosnąć do setek tysięcy, powinna umieć wyposażyć tych, których już ma. Rozwijamy ten wątek w tekście o obietnicy 300 tysięcy, a pozostałe wymiary warunków służby — od mieszkań po prawa szeregowych — zbiera hub Wojsko i służba.

Źródła i dalsza lektura

Pobór? Razem mówi „nie” przymusowej służbie — i pokazuje inną drogę

Wed, 08 Jul 2026 09:00:00 +0200

Ostatni polscy poborowi zdjęli mundury pod koniec pierwszej dekady tego wieku, a wraz z pogorszeniem sytuacji bezpieczeństwa w Europie pytanie o powrót przymusowej służby wraca regularnie — w publicystyce, w sondażach, w wypowiedziach polityków. Sprzeciw Razem wobec poboru to jedno z najbardziej jednoznacznych zdań całego dokumentu o obronności z 2023 roku: przywróceniu zasadniczej służby wojskowej „Razem się sprzeciwia” (stanowisko Razem ws. obronności, 2023).

Zdanie pada w kontekście oceny planu „armii 300.000” — partia zauważa, że bez poboru realizacja tego celu jest wątpliwa, i mimo to przymusu nie akceptuje.

Czego dokładnie dotyczy sprzeciw

Precyzja ma tu znaczenie, bo ustawa o obronie Ojczyzny z 2022 roku (przez ELI) zna kilka form służby: obok zawodowej istnieje m.in. dobrowolna zasadnicza służba wojskowa, do której zgłaszają się ochotnicy. Sprzeciw wyrażony w stanowisku z 2023 roku dotyczy przywrócenia zasadniczej służby wojskowej — a więc modelu przymusowego, w którym państwo powołuje obywateli niezależnie od ich woli. O formach dobrowolnych stanowisko po prostu nie rozstrzyga — sprzeciw sformułowano wobec przymusu i tylko jego dotyczy.

Stanowisko sprzeciwu nie uzasadnia wprost; jego logikę można jednak zrekonstruować z całości dokumentu: armię osłabiają problemy systemowe — odejścia doświadczonych kadr, wyposażenie, warunki służby — i to one wymagają rozwiązania w pierwszej kolejności. Wtłoczenie w tę samą strukturę setek tysięcy przymusowych rekrutów niczego z tej listy nie skreśla, a instruktorów, sprzęt i pieniądze, których armii brakuje na szkolenie zawodowców, kazałoby dzielić na jeszcze więcej ludzi. Szerzej piszemy o tym w tekście o obietnicy 300 tysięcy.

Jak to robią Litwa i Szwecja

Kraje europejskie, które pobór przywróciły, sięgają zwykle po jego wersję selektywną — i skala tych systemów bywa w polskiej debacie zaskakująco przeceniana. Litwa wróciła do obowiązkowej służby w 2015 roku, w reakcji na zagrożenie ze strony Rosji; powołuje mężczyzn w wieku 18–23 lat, rocznie około 3,5–4 tysięcy osób, a na 2026 rok planuje około 5 tysięcy (PAP, grudzień 2025). Szwecja reaktywowała pobór w 2017 roku i obejmuje nim zarówno mężczyzn, jak i kobiety: w 2025 roku służbę odbyło około 8 tysięcy osób, a do 2028 roku liczba ta ma wzrosnąć do 12 tysięcy rocznie (PAP, 2025). W obu przypadkach powoływana jest więc niewielka część rocznika, wybierana według potrzeb armii.

Te przykłady pokazują, że współczesny pobór w Europie rzadko oznacza koszary dla wszystkich — trzeba jednak zaznaczyć, że dokumenty Razem żadnego wariantu selektywnego poboru nie proponują, a litewski i szwedzki system przywołujemy wyłącznie jako kontekst porównawczy.

Służba Obrony Cywilnej: wsparcie obronności bez munduru wojskowego

Odpowiedź Razem na pytanie „co z ludźmi, którzy chcą coś robić dla obronności, ale nie w wojsku” brzmi: Służba Obrony Cywilnej. Partia chce powołać na terenie całego kraju terytorialne, ochotnicze oddziały SOC — zakotwiczone w środowisku lokalnym, w czasie pokoju podległe wojewodom, zajmujące się planami kryzysowymi, kontrolą schronów, edukacją i ćwiczeniami (stanowisko Razem ws. obronności, 2023). Stanowisko opisuje wprost, komu ta ścieżka ma służyć: „służba w jednostkach SOC dawać będzie możliwość wsparcia wysiłku obronnego Polski osobom, które z różnych przyczyn nie mogą pełnić służby wojskowej lub są mniej atrakcyjnymi kandydatkami/kandydatami dla Sił Zbrojnych RP”.

W tym projekcie mieści się też pomysł na uporządkowanie rekrutacji po obu stronach: stanowisko uznaje za uzasadnione „koordynowanie rekrutacji kandydatów i kandydatek z Siłami Zbrojnymi RP w celu efektywnego zapewnienia obu służbom kapitału ludzkiego adekwatnego do ich potrzeb”. Zamiast konkurować o tych samych ludzi, wojsko i obrona cywilna miałyby kierować ochotników tam, gdzie ich predyspozycje przydadzą się najbardziej — z uwzględnieniem nie tylko zdrowia i wieku, ale i sytuacji rodzinnej. Nabór do rezerwy SOC ma się opierać na systemie kategorii wzorowanym na wojskowych kategoriach zdolności do służby. Cały projekt obrony cywilnej — od Inspektoratu po schrony — opisujemy w hubie Obrona cywilna i schrony, a jego miejsce w całym systemie odporności państwa — w hubie Odporność państwa.

Po odrzuceniu poboru w programie nie zostaje więc pusta przestrzeń: obywatelska gotowość do obrony kraju ma znaleźć ujście w ochotniczej, lokalnie zakotwiczonej służbie, którą da się dopasować do możliwości i sytuacji życiowej konkretnego człowieka.

Źródła i dalsza lektura

„Armia 300 tysięcy”: obietnica z 2022 roku i jej rachunek

Mon, 06 Jul 2026 09:00:00 +0200

Liczba 300 tysięcy weszła do polskiej debaty o wojsku wiosną 2022 roku, tuż po rosyjskiej inwazji na Ukrainę, jako polityczna obietnica rządu PiS. Minister obrony Mariusz Błaszczak ogłaszał wtedy, że rozpoczęta właśnie dobrowolna zasadnicza służba wojskowa „położy fundament pod 300-tysięczną armię” (PAP, maj 2022). Niecałe cztery lata później Siły Zbrojne RP liczą 217 tysięcy żołnierzy, a horyzont dojścia do celu przesunął się na koniec przyszłej dekady. Razem oceniło ten plan w stanowisku ws. obronności z 2023 roku — słowami dobranymi ostrożnie, ale jednoznacznie: problemem jest dla partii kolejność kroków — rozbudowa ma sens dopiero po naprawie warunków służby.

Skąd wzięła się ta liczba

Cel 300 tysięcy żołnierzy pojawił się w pakiecie z ustawą o obronie Ojczyzny z 11 marca 2022 roku (ustawa przez ELI), która przebudowała system służby i stworzyła jej nową, ochotniczą formę. W ogłoszeniach ministra Błaszczaka z 2022 roku dobrowolna służba miała być pomostem między armią zawodową a rezerwą i głównym źródłem nowych żołnierzy; w pierwszym naborze przewidziano 15 tysięcy miejsc (PAP, 2022). Sama liczba funkcjonowała od początku bardziej jako polityczny szyld niż harmonogram — kolejne wypowiedzi rządu przesuwały horyzont dojścia do celu.

Gdzie plan jest dzisiaj

Według danych Sztabu Generalnego WP na 1 stycznia 2026 roku w Siłach Zbrojnych RP służyło 217 075 żołnierzy, a retencja w służbie zawodowej wyniosła w 2025 roku 94,53% — najwięcej od 2000 roku (special-ops.pl za SG WP, 2026). Armia więc rośnie, ale wolniej, niż sugerowały zapowiedzi z 2022 roku. Obecne kierownictwo MON ostudziło kampanijną gorączkę wokół celu i rozpisało go na dekadę: wiceminister Stanisław Wziątek mówi o 300 tysiącach żołnierzy zawodowych do 2039 roku, a licząc z rezerwą — o armii 500-tysięcznej (Interia Biznes, 2026).

Z obietnicy „fundamentu” z 2022 roku został zatem cel odsunięty o kilkanaście lat — co samo w sobie sporo mówi o tym, ile realizmu było w pierwotnym kalendarzu.

Co dokładnie mówi Razem

Stanowisko ws. obronności z sierpnia 2023 roku odnosi się do tego planu wprost. Partia deklaruje, że rozumiejąc systemowe i bieżące problemy armii, „jesteśmy sceptycznie nastawieni do obecnych planów gwałtownego zwiększania ich liczebności”. I dodaje zdanie, które wyznacza granicę: „Możliwość realizacji postulatu «armii 300.000» jest też wątpliwa bez przywrócenia zasadniczej służby wojskowej, czemu Razem się sprzeciwia” (stanowisko Razem ws. obronności, 2023). Słowa «sceptycznie» i «wątpliwa» odnoszą się do wykonalności planu w zapowiadanym kształcie, a nie do samej idei silniejszej armii; stanowisko stawia rozbudowie warunek wstępny — „Rozbudowę Sił Zbrojnych RP powinno poprzedzić rozwiązanie obecnych problemów systemowych, które osłabiają potencjał naszej armii”.

Najpoważniejszym z tych problemów jest według partii utrata kapitału ludzkiego. Stanowisko opisuje kolejne fale odejść doświadczonych oficerów i podoficerów za rządów PiS, zniesienie kadencyjności i obsadzanie stanowisk dowódczych ludźmi bez wymaganego doświadczenia — praktyki, które obniżały poziom dowodzenia, morale i w efekcie zdolność bojową. Powiększanie armii, która nie umiałaby zatrzymać własnych specjalistów, przypominałoby dolewanie wody do dziurawego wiadra; dane za 2025 rok pokazują, że dziura się zmniejszyła — retencja jest rekordowa — ale kolejność z diagnozy z 2023 roku pozostaje: najpierw szczelne wiadro, potem większe. Dlatego główny wysiłek w kształtowaniu Sił Zbrojnych powinien — jak głosi stanowisko — «koncentrować się na zwiększeniu ich zdolności bojowej, a nie jedynie liczebności»: chodzi o modernizację techniczną, kwalifikacje personelu i warunki służby, o których piszemy szerzej w tekście o prawach szeregowych.

Jest jeszcze drugi warunek, ukryty w zacytowanym zdaniu o poborze. Skoro dojście do 300 tysięcy bez przymusowej służby wojskowej jest wątpliwe, a Razem przymusowej służbie się sprzeciwia, to uczciwa rozmowa o liczebności armii musi zawierać odpowiedź na pytanie, skąd wziąć ludzi. Dokumenty partii nie rozpisują ścieżki do tej liczby — stawiają na dobrowolność i poprawę warunków służby, a osobom spoza wojska proponują ochotniczą Służbę Obrony Cywilnej, co rozwijamy w tekście o poborze i obronie cywilnej.

Liczby wymagają kontroli

Do rachunku dochodzi jeszcze jedna pozycja: pieniądze. Dokumenty partii domagają się efektywności wydatków obronnych i każą dążyć do jawności «poprzez wymuszenie publikacji wyczerpujących uzasadnień» podejmowanych wydatków, w szczególności zakupów sprzętu — oraz wzmocnienia parlamentarnych Komisji Obrony Narodowej, bo bez demokratycznej kontroli problemy armii „pozostają ukryte i nierozwiązane” (stanowisko Razem ws. obronności, 2023). Wielkie liczby ogłaszane na konferencjach prasowych łatwo zastępują rozliczalność; o tym, jak jawność decyzji publicznych działa poza wojskiem, pisze siostrzany serwis Razem Uczciwa Polityka. Cały kontekst warunków służby porządkuje nasz hub Wojsko i służba.